Posted in σχολείο, σχολική ψυχολογία, Ψυχολογία

Πώς να αποκτήσει το παιδί σας αυτοπεποίθηση

board-2433978_960_720

Ένα από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορείτε να δώσετε στο παιδί σας είναι να του καλλιεργήσετε αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση. Τα παιδιά που έχουν αυτοπεποίθηση νιώθουν πως αγαπιούνται και γίνονται όταν μεγαλώσουν ευτυχισμένοι και παραγωγικοί άνθρωποι. Παρακάτω παρουσιάζονται κάποιοι τρόποι για να συμβάλλετε στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού σας:

  1. Δώστε του επιλογές: Το να δίνουμε στο παιδί επιλογές είναι κάτι που το βοηθάει να νιώθει πιο δυνατό. Κατά αυτό τον τρόπο, μαθαίνοντας να κάνει απλές επιλογές, όπως για παράδειγμα, τι θα ήθελε να φάει για πρωινό τηγανίτες ή δημητριακά, προετοιμάζεται για τις πιο δύσκολες επιλογές που θα πρέπει να κάνει καθώς μεγαλώνει.
  2. Μην το διευκολύνετε: αυτό σημαίνει να μην κάνετε τα πάντα για αυτό. Αφήστε το παιδί να κάνει πράγματα μόνο του. Για παράδειγμα, αφήστε το να ντυθεί μόνο του. Έτσι, σιγά σιγά, όσο συναντάει νέες προκλήσεις, θα νιώθει περισσότερο ικανό και θα έχει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
  3. Κανείς δεν είναι τέλειος: να μην ξεχνάτε να του υπενθυμίζετε πως κανείς δεν είναι τέλειος. Με αυτό τον τρόπο, το παιδί απελευθερώνετε από την πίεση του να τα κάνει όλα σωστά και σχηματίζει μια θετική και φυσιολογική εικόνα για τον εαυτό του.
  4. Μην επαινείτε το παιδί με ψέματα: τα παιδιά μπορούν να καταλάβουν πότε ένας έπαινος είναι ανειλικρινής. Για τον λόγο αυτό, ναι μεν πρέπει να επαινείτε το παιδί συχνά, αλλά τα κομπλιμέντα πρέπει να είναι όσο πιο αληθινά και συγκεκριμένα γίνεται. Για παράδειγμα, αντί να πείτε στο παιδί μπράβο για τη ζωγραφιά που έκανε, δοκιμάστε να πείτε «μπράβο, μου αρέσουν τα χρώματα που χρησιμοποίησες».
  5. Αναθέστε στο παιδί δουλειές που αρμόζουν στην ηλικία του: όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, μην τα κάνετε όλα εσείς. Επιτρέψτε στο παιδί να σας βοηθήσει κάνοντας δουλειές. Για παράδειγμα, αφήστε το να πάει βόλτα τον σκύλο ή να στρώσει το τραπέζι. Με αυτό τον τρόπο, το παιδί θα νιώσει περισσότερο πλήρες και ικανότερο.
  6. Μην το συγκρίνετε ποτέ με άλλα παιδιά: Όταν το συγκρίνετε με άλλους το παιδί ποτέ δεν θα εκτιμήσει τον εαυτό του και μεγαλώνοντας , θα θέλει να είναι πάντα κάποιος άλλος. Εκτιμήστε το παιδί σας για αυτό που πραγματικά είναι.
  7. Προσέξτε τη συμπεριφορά σας όταν κάνει κάτι λάθος: μην το χρησιμοποιήσετε άσχημους χαρακτηρισμούς ή σαρκασμό. Πάρτε μια ανάσα και σκεφτείτε καλά πριν μιλήσετε. Είναι λεπτή η γραμμή μεταξύ του να μην εγκρίνετε μια πράξη του παιδιού και του να μην εγκρίνετε το ίδιο το παιδί.
  8. «Έδωσα τα πάντα για σένα»: στο άκουσμα μιας τέτοιας φράσης το παιδί κυριεύεται από ενοχές και βρίσκεται κάτω από συνεχές στρες προκειμένου να ανταπεξέλθει στις προσδοκίες των γονιών του.
  9. Μην είστε γονιός-ελικόπτερο! Οι γονείς –ελικόπτερα είναι υπερ-προστατευτικοί και αγχώδεις. Ως αποτέλεσμα, το παιδί δυσκολεύεται να απογαλακτιστεί, έχει έλλειψη ανεξαρτησίας και τελικά καταλήγει στην αδράνεια.
  10. Του λέτε πόσα προβλήματα προκαλεί: με αυτό τον τρόπο το παιδί μεγαλώνει με την πεποίθηση πως ο κόσμος είναι καλύτερος χωρίς αυτό. Μεγαλώνοντας οδηγείται σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και εξαρτήσεις.
  11. Ενθαρρύνετε το να έχει τα δικά του ενδιαφέροντα: αφήστε το παιδί να ασχολείται με το δικό του χόμπι και σιγά σιγά να γίνεται καλύτερο σε αυτό. Έτσι, του δημιουργείται περισσότερη αυτοπεποίθηση και έχει μια αίσθηση πληρότητας.
  12. Όταν το παιδί αποτυγχάνει: θυμίστε του ότι η αγάπη σας είναι χωρίς όρους κι ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλειο σε όλα. Πολλές φορές, αυτό που έχει σημασία είναι η προσπάθεια και όχι το αποτέλεσμα.
  13. Μην προσπαθείτε να του επιβάλλετε την άποψή σας: αφήστε το παιδί να έχει τις δικές του απόψεις και να μπορεί να τις υποστηρίζει. Μεγαλώνοντας, θα γίνει ένας ευτυχισμένος και ολοκληρωμένος ενήλικας.
  14. Επιμονή και υπομονή: μάθετε στο παιδί σας πως προκειμένου να φτάσει στον στόχο του είναι να έχει επιμονή και υπομονή.
  15. Ενθαρρύνετε το να βάζει στόχους: μπορείτε να ξεκινήσετε σιγά σιγά βάζοντας μικρούς αλλά εφικτούς στόχους. Όταν ένας στόχος είναι μεγάλος και αδύνατος, θα έχει ως αποτέλεσμα να νιώσει το παιδί αποτυχημένο.
  16. Μάθετε στο παιδί την έννοια της εμπιστοσύνης: όταν του λέτε να μην εμπιστεύεται κανέναν , το πιθανότερο είναι πως όταν θα μεγαλώσει θα έχει προβλήματα εμπιστοσύνης στις διαπροσωπικές του σχέσεις.
  17. Μάθετε στο παιδί να δέχεται την κριτική: είναι πολύ σημαντικό το παιδί να είναι σε θέση να ακούσει και θετικά άλλα και αρνητικά πράγματα και να μένει ψύχραιμο. Έτσι, θωρακίζεται για τη ζωή όταν θα γίνει ενήλικας.
  18. Οι διαπροσωπικές του σχέσεις: αφήστε το παιδί να χειριστεί μόνο του τις διαφωνίες με τους άλλους. Αν τα πράγματα δυσκολέψουν, υποστηρίξτε το.
  19. Ενθαρρύνετε το να εκφράζει με ειλικρίνεια τις απόψεις του: είναι πολύ σημαντικό για το παιδί να είναι σε θέση να εκφράζεται και να αποδέχεστε και να ακούτε τις απόψεις του.
  20. Μην του συμπεριφέρεστε σαν να είναι μωρό: ακούστε τι έχει να πει, δώστε του χώρο και χρόνο.
  21. Διδάξτε του ότι αξίζει πολλά: μην το αφήσετε ποτέ να πιστέψει πως δεν αξίζει. Η αξία του δεν σχετίζεται με το κατά πόσο αποδίδει και με το κατά πόσο κάνει τα «σωστά» για εσάς πράγματα.
  22. Διδάξτε του την αυτοπειθαρχία: ένα πειθαρχημένο παιδί είναι περισσότερο πιθανό πως θα πετυχαίνει τους στόχους του και συνεπώς θα έχει την αίσθηση ολοκλήρωσης μεγαλώνοντας.

Αυτοί ήταν 22 τρόποι για να αυξήσει το παιδί την αυτοπεποίθησή του. Ας μην ξεχνάμε πως δεν έχει σημασία το κατά πόσο είναι πρώτο ή όχι, το πόσες επιτυχίες έχει ή το αν θα περάσει στην καλύτερη σχολή. Αυτό που έχει πραγματικά σημασία είναι να μεγαλώσουμε ένα παιδί με υγιή αυτοεκτίμηση ώστε να μπορεί να ανταπεξέλθει σε όλες τις δυσκολίες που θα του φέρει μετέπειτα η ζωή και να μην το βάζει ποτέ κάτω.

Advertisements
Posted in πανελλήνιες, σχολείο, σχολική ψυχολογία, Εκπαίδευση, Ψυχολογία

Πώς να κάνω το παιδί μου να διαβάζει; 23 τρόποι.

child-865116_960_720

Μια από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των γονιών είναι το πώς να προσπαθήσουν να κάνουν τα παιδιά τους να μελετήσουν. Είναι λογικό πως το διάβασμα μοιάζει κάτι αρκετά δύσκολο και σίγουρα δεν έχει ενδιαφέρον για το παιδί. Πώς όμως θα αυτό θα γίνει εφικτό; Το κλειδί βρίσκεται στην πειθαρχία και συνεπώς, στη συνήθεια.  Αν κάνετε το παιδί σας πειθαρχημένο, τότε το πιθανότερο είναι πως θα ωφεληθεί σε όλους τους τομείς της ζωής του και τελικά θα οδηγηθεί στην επιτυχία. Παρακάτω παρουσιάζονται 23 τρόποι που θα βοηθήσουν το παιδί να μελετάει αποτελεσματικά και έγκαιρα.

  1. Φτιάξτε ένα πρόγραμμα: Είναι πολύ σημαντικό το παιδί να ακολουθεί μια συγκεκριμένη ρουτίνα για να έχει ισορροπημένη ψυχική υγεία και όχι μόνο. Συνεπώς, φροντίστε να φτιάξετε ένα πρόγραμμα ύπνου/ μελέτης/ παιχνιδιού που θα εφαρμόζετε καθημερινά και συστηματικά.
  2. Ξεκαθαρίστε την ύλη: ορίστε την καθημερινή ύλη μελέτης που έχει το παιδί και προγραμματίστε την ολοκλήρωσή της σε στάδια.
  3. Εντοπίστε τα πιθανά προβλήματα: Πρόκειται για προβλήματα που μπορεί να προκύψουν κατά τη διάρκεια της μελέτης: Για παράδειγμα, αν δεν έχει φάει το παιδί πιθανώς να μην μπορεί να συγκεντρωθεί στο διάβασμα.
  4. Αφαιρέστε τους πειρασμούς: απομακρύνετε από το οπτικό πεδίο του παιδιού παιχνίδια και οτιδήποτε άλλο που μπορεί να του ελκύσει την προσοχή.
  5. Δημιουργήστε μια παντοδύναμη συνήθεια: όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, το πρόγραμμα είναι η λέξη – κλειδί. Όσο περισσότερο μένετε στα πλαίσιά του, τόσο περισσότερο καλλιεργείται και ενισχύεται μια συνήθεια- στην προκειμένη περίπτωση, η μελέτη μια συγκεκριμένη ώρα.
  6. Σημειώστε την πρόοδο του παιδιού: χρησιμοποιείστε εφαρμογές όπως το goal tracker για να σημειώνετε τη δύναμη της κάθε συνήθειας που εισάγεται στο παιδί – αλλά και σε εσάς τους ίδιους. Αυτού του είδους η δραστηριότητα σας βοηθά να εμμείνετε στον στόχο σας.
  7. Χρησιμοποιείστε τον κανόνα των 5 λεπτών: αν το παιδί σας αρνείται πεισματικά να διαβάσει, τότε εφαρμόστε τον παραπάνω κανόνα. Πρόκειται για μια μέθοδο αυτοπειθαρχίας σύμφωνα με την οποία το άτομο θα ξεκινήσει μια δραστηριότητα για 5 μόνο λεπτά. Το πιθανότερο είναι πως, αφού περάσουν τα λεπτά αυτά, θα συνεχίσει αυτό που κάνει.
  8. Μην περιμένετε το πότε το παιδί θα είναι έτοιμο: αν περιμένετε το παιδί να θελήσει να διαβάσει, τότε το πιθανότερο είναι πως το διάβασμα θα οδηγηθεί σε αναβολές. Ο μόνος τρόπος για να αποδυναμωθεί ο εγκεφαλικός μηχανισμός του να παίρνουμε αποφάσεις είναι η δύναμη της συνήθειας. Όταν μια πράξη γίνει συνήθεια, τότε η διαδικασία λήψης αποφάσεων αδρανοποιείται και αναλαμβάνει ο «αυτόματος πιλότος» κατά τον οποίο το παιδί θα οδηγηθεί στη νεοαποκτηθείσα συνήθειά του.
  9. Προγραμματίστε τα διαλείμματα και τις ανταμοιβές: είναι πολύ σημαντικό, στα πλαίσια του προγράμματος, να καθορίσετε συγκεκριμένα διαλείμματα και ορισμένες ανταμοιβές λόγου χάρη, θα επιτρέψετε στο παιδί να παίξει μια ώρα παραπάνω.
  10. Διδάξτε στο παιδί να συγχωρεί τον εαυτό του και να κοιτάζει πάντα μπροστά: κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας της πειθαρχίας, είναι απόλυτα φυσιολογικό το παιδί να μην καταφέρνει κάθε φορά να ανταποκρίνεται στην τήρηση του προγράμματος είτε αυτό αφορά την ώρα της μελέτης είτε το πόσο μελέτησε και το αν έβγαλε την προκαθορισμένη ύλη. Για τον λόγο αυτό, είναι πολύ σημαντικό να μην φορτώνεται ενοχές το παιδί και να μην απογοητεύεται με τον εαυτό του. Θυμίστε του πως η προσπάθεια μετράει και πως το να κοιτάμε το χθες δεν έχει κανένα νόημα, αυτό που έχει νόημα είναι το να κοιτάμε πάντα μπροστά.
  11. Εξηγήστε του γιατί είναι σημαντικό να μελετάει: εξηγήστε στο παιδί με επιχειρήματα πως προτεραιότητα έχει το σχολείο και όχι τα παιχνίδια.
  12. Όσο νωρίτερα, τόσο το καλύτερο: όσο πιο μικρό είναι το παιδί, τόσο πιο εύκολο είναι να του καλλιεργήσετε τη συνήθεια να μελετάει.
  13. Δώστε του εξωσχολικά βιβλία: όσο περισσότερα εξωσχολικά βιβλία το παιδί διαβάζει, τόσο πιο εύκολα θα προσαρμόζεται στις σχολικές πρακτικές. Να θυμάστε, το τι είδους εγγράμματη προσωπικότητα θα είναι το παιδί , δηλαδή το πόσο καλός μαθητής θα γίνει, εξαρτάται από την εξοικείωσή του με τις σχολικές πρακτικές.
  14. Ξεκινήστε σιγά σιγά: θέστε μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους. Για παράδειγμα, αν προσπαθήσετε να κάνετε το παιδί σας να διαβάζει ένα εξωσχολικό βιβλίο την εβδομάδα, το πιθανότερο είναι πως θα αποτύχει, θα κουραστεί, θα θεωρήσει το διάβασμα ως κάτι αναγκαστικό και στο τέλος θα απογοητευτεί με τον εαυτό του.
  15. Πάρτε τη γνώμη του παιδιού σας: συμφωνεί άραγε με το πρόγραμμα το οποίο φτιάξατε; Είναι πολύ σημαντικό να νιώθει πως έχει κάποιον λόγο σε αυτό και να νιώθει πως το υπολογίζετε.
  16. Ενθαρρύνετε το παιδί: είναι πολύ σημαντικό να ενθαρρύνετε το παιδί σε κάθε του προσπάθεια, ακόμα κι αν αυτή φαντάζει αμελητέα στα μάτια σας, και να επιδεικνύετε υπομονή.
  17. Διδάξτε στο παιδί σας την αξία της υπομονής και της επιμονής: είναι πολύ σημαντικό το παιδί να προσεγγίζει όλα τα ζητήματα της ζωής του με επιμονή και υπομονή και συνεπώς, να μην το βάζει κάτω. Αυτό είναι κρίσιμο, στην περίπτωση ενός μαθήματος λόγου χάρη τα μαθηματικά ή τα αρχαία, τα οποία νιώθει πως δεν καταλαβαίνει και θυμώνει. Μάθετε στο παιδί σας να μην το βάζει κάτω ποτέ.
  18. Διδάξτε του την αξία της συστηματικότητας: φροντίστε κάθε μέρα το παιδί να μελετάει ακόμα κι αν βγάζει ελάχιστη ύλη τη φορά. Θυμίστε του πως ακόμα κι ένα μυρμηγκάκι σιγά σιγά πάει στον στόχο του και τα καταφέρνει.
  19. Χρησιμοποιείστε την «ατελή δράση»: ξεκινήστε τη μελέτη με το παιδί και μετά αφήστε το να συνεχίσει μόνο του. Πείτε του πως θα επιστρέψετε να σας πει τι έκανε. Με αυτό τον τρόπο, το παιδί θα μάθει να διαβάζει μόνο του.
  20. Δώστε το καλό παράδειγμα: την ώρα που διαβάζει το παιδί σας, καθίστε δίπλα του και κάντε μια δική σας δουλειά.
  21. Διδάξτε στο παιδί σας πώς να μαθαίνει όχι απλά πώς να μελετάει: προσπαθήστε να κάνετε το παιδί να μαθαίνει κάτι νέο κάθε μέρα. Χρησιμοποιείστε εναλλακτικές μορφές μάθησης όπως είναι τα ντοκιμαντέρ κ.ά.
  22. Κάντε το διάβασμα διασκεδαστικό: χρησιμοποιείστε εναλλακτικούς τρόπους μάθησης. Για παράδειγμα, ενσωματώστε πολύχρωμες κάρτες στη μελέτη του παιδιού, σχέδια με έντονα χρώματα κ.ά. (σε μετέπειτα άρθρο θα αναλυθεί εκτενώς το πώς γίνεται το διάβασμα περισσότερο διασκεδαστικό)
  23. Βρείτε το πώς μαθαίνει καλύτερα το παιδί: ψάξτε και ενημερωθείτε για το τι τύπος μαθητή είναι ( Τι τύπος μαθητή είμαι;). Όταν το βρείτε, χρησιμοποιείστε τις αντίστοιχες μεθόδους καθώς μελετάει.

 

Αυτοί ήταν μερικοί τρόποι για να καλλιεργήστε τη συνήθεια της μελέτης στο παιδί σας. Και να θυμάστε, ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα για να διδάξετε στα παιδιά σας είναι το εξής:

Το μέλλον ανήκει σε αυτούς που το προετοιμάζουν!

 

Posted in πανελλήνιες, σχολείο, σχολική ψυχολογία, Εκπαίδευση, Ψυχολογία

Πώς να αντιμετωπίσω την αποτυχία;

αποτυχια

Η αποτυχία συμβαίνει σε όλους μας. Ανεξαιρέτως. Κάποτε κάπου θα αποτύχουμε –αν δεν το έχουμε κάνει ήδη. Γιατί η αποτυχία είναι και αυτή μέσα στη ζωή και είναι μια από τις εμπειρίες που πρέπει να περάσουμε ξανά και ξανά… Το θέμα είναι πώς θα τα καταφέρουμε να βγούμε όσο το δυνατόν αλώβητοι  από αυτή τη μπόρα.

Παρακάτω αναφέρονται ορισμένοι τρόποι διαχείρισης της αποτυχίας:

  1. Να θυμάσαι, δεν είσαι ο μόνος! Ακόμα και οι πιο πετυχημένοι άνθρωποι του πλανήτη απέτυχαν, αλλά τελικά τα κατάφεραν και σηκώθηκαν .
  2. Αντιμετώπισε τα συναισθήματά σου: είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσεις τα συναισθήματά σου και να τα κατανοήσεις. Αν προσπαθήσεις να καταπιέσεις όλα αυτά που νιώθεις , το πιθανότερο είναι πως θα επιδράσει αρνητικά τη μετέπειτα πορεία σου.
  3. Ανάλαβε τις ευθύνες σου: όταν αποτυγχάνουμε, έχουμε την τάση να κατηγορούμε τους άλλους για αυτό. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσεις κατά πόσο ευθύνεσαι εσύ για αυτό. Μέχρι να τα καταφέρεις να αποδεχτείς το δικό σου μερίδιο ευθύνης, δεν θα είσαι σε θέση να προχωρήσεις με υγεία.
  4. Μην το παίρνεις προσωπικά: μην αφήσεις την αποτυχία να σε καθορίσει. Δεν είσαι η αποτυχία σου και η αξία σου δεν καθορίζεται από μια ήττα.
  5. Αυτό είναι προσωρινό: ο πόνος της αποτυχίας δεν είναι μόνιμος. Είναι κάτι που θα περάσει.
  6. Κατάθλιψη: η αποτυχία μπορεί –σπανιότερα- να οδηγήσει το άτομο σε κατάθλιψη. Για τον λόγο αυτό είναι πολύ σημαντικό να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο ευαίσθητο αυτό θέμα. Αν δεις ότι δεν τρως σωστά (τρως παραπάνω ή λιγότερο) ή δεν κοιμάσαι σωστά (κοιμάσαι παραπάνω ή λιγότερο) θα πρέπει να επισκεφτείς έναν γιατρό.
  7. Αναγνώρισε τις αρνητικές σκέψεις: η αποτυχία έχει πολλές φορές ως αποτέλεσμα να κατακλυζόμαστε από αρνητικές σκέψεις. Φράσεις όπως «είμαι αποτυχημένος» «δεν μπορώ να κάνω τίποτα σωστά» κ.ά. είναι πολύ κρίσιμες γιατί μπορούν εύκολα να γίνουν η ταμπέλα μας. Είναι πολύ σημαντικό το τι λέμε στον εαυτό μας γιατί έτσι δημιουργείται η νοητική μας εικόνα.
  8. Αντικατέστησε τις αρνητικές υποβολές με θετικές: ένας τρόπος αντιμετώπισης των αρνητικών σκέψεων είναι η αντικατάστασή τους με αντίστοιχες θετικές. Η κριτική στάση απέναντι σε σκέψεις όπως «είμαι άχρηστος» , η εκλογίκευσή τους (κατά πόσο ισχύει αυτό;) και η μετατροπή τους σε θετικές («δεν είμαι άχρηστος, απλά απέτυχα μια φορά.» ή «η αποτυχία μου με έφερε πιο κοντά στην επιτυχία») είναι εξαιρετικά κρίσιμη.
  9. Μάθε από την αποτυχία σου: αξιοποίησε αυτή σου την εμπειρία και μετάτρεψε την σε κάτι θετικό και ωφέλιμο για σένα. Σκέψου, για ποιους λόγους απέτυχες; Τι πήγε στραβά; Μάθε από τα λάθη σου έτσι ώστε να αποτρέψεις τον κίνδυνο της αποτυχίας για δεύτερη φορά.
  10. Σταμάτα να το σκέφτεσαι: είναι πολύ σημαντικό να σταματήσεις να έχεις εμμονές με την αποτυχία σου. Όσο και να το σκέφτεσαι, δεν θα αλλάξει κάτι. Για τον λόγο αυτό, κάθε φορά που θα σου έρχεται στο μυαλό η εμπειρία σου αυτή, απασχόλησε το μυαλό σου με κάτι άλλο (δες τηλεόραση, καθάρισε το σπίτι, σκέψου αμέσως κάτι άλλο κ.ά.)
  11. Άσε αυτά που δεν μπορείς να ελέγξεις: είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσεις ότι δεν μπορούμε πάντα να τα ελέγχουμε όλα. Δεν αρχίζουν και δεν τελειώνουν όλα με αποφάσεις μας.
  12. Απελευθερώσου από τη γνώμη των άλλων: ναι, η γνώμη των άλλων είναι σημαντική, αλλά η δική σου σημαντικότερη. Μην δίνεις δύναμη στην κριτική των άλλων .
  13. Άλλαξε την οπτική σου: μια εμπειρία δεν είναι αυτή καθεαυτή καλή ή κακή. Αντίθετα, η ταυτότητά της προκύπτει από εμάς. Εμείς καθορίζουμε τι θα είναι. Για τον λόγο αυτό, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε μια αποτυχία σαν μια ατυχία, αντιθέτως, θα έπρεπε πάντα να σκεφτόμαστε το ρητό «δεν απέτυχα, απλώς βρήκα 10.000 τρόπους που δεν λειτουργούν».
  14. Εμπνεύσου από τους μέντορές σου: είναι γεγονός ότι ακόμα και οι πιο σημαντικοί άνθρωποι απέτυχαν , αλλά παρόλα αυτά τα κατάφεραν, ορθοπόδησαν και πέτυχαν . Πάρε το παράδειγμά τους.
  15. Κοίτα ξανά τις επιλογές σου: είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσεις ότι μια αποτυχία δεν είναι το τέλος του κόσμου. Άλλωστε, όταν κλείνει μια πόρτα –λένε- ανοίγει ένα παράθυρο. Αναλογίσου τι μπορείς να κάνεις από εδώ και πέρα.
  16. Αναθεώρησε τους τρόπους που μελετάς: αν απέτυχες σε εξετάσεις, τότε σκέψου τι δεν πήγε καλά. Φταίει ο τρόπος που διαβάζεις; Σε ποια σημεία είσαι αδύναμος/η;
  17. Κράτα ημερολόγιο: γράψε τις εμπειρίες σου σε ένα ημερολόγιο. Με αυτό τον τρόπο, όταν αντιμετωπίσεις ένα παρόμοιο πρόβλημα, θα μπορέσεις να το χειριστείς διαφορετικά.
  18. Συζήτησέ το: όταν επέλθει η αποτυχία, είναι πολύ σημαντικό να το συζητήσεις με άλλους. Ίσως αυτοί σε βοηθήσουν να δεις το συμβάν από μια άλλη οπτική και να σου θυμίσουν ποιος/α είσαι και τι αξίζεις.
  19. Διασκέδασε: σταμάτα να στεναχωριέσαι και διασκέδασε. Απόλαυσε τις μικρές στιγμές της ζωής και χαλάρωσε. Άσε το στρες να φύγει.
  20. Κάνε κάτι δημιουργικό: όταν έλθει η αποτυχία, μην κάθεσαι να το σκέφτεσαι και να στεναχωριέσαι. Ξεκίνα να κάνεις κάτι δημιουργικό το οποίο θα απασχολήσει το μυαλό σου και θα σου φέρει ικανοποίηση.

Αυτοί ήταν μερικοί τρόποι διαχείρισης της αποτυχίας. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε πως δεν είμαστε η αποτυχία μας και ότι αυτή είναι απλώς μια εμπειρία που πρέπει να περάσουμε στη ζωή μας. Είναι μια στιγμή ανάμεσα σε όλες τις στιγμές που θα ζήσουμε.

 

 

Posted in σχολική ψυχολογία, Ψυχολογία

Η νοητική εικόνα του εαυτού μας

Αδιαμφισβήτητα πολλές φορές έχουμε την τάση να βάζουμε ετικέτα εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας προκειμένου να δικαιολογήσουμε το γεγονός πως σε κάποια περίσταση δεν εμφανίζουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Οι ετικέτες άλλωστε μοιάζουν να είναι η πιο εύκολη λύση όταν πρόκειται να αγωνιστούμε για κάτι το οποίο πιθανώς να μας βγάλει πέρα από τη ζώνη άνεσής μας ή να μας αναγκάσει να εξετάσουμε κάποια ζητήματα από διαφορετική οπτική γωνία. Και κάπως έτσι εδραιώνεται μια αντίληψη η οποία με τη σειρά της θα καθορίσει πολλές μετέπειτα εμπειρίες στο πεδίο αυτό το οποίο αναπόφευκτα θα επιβεβαιώσει το προσδοκώμενο. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τους μαθητές όταν γίνεται λόγος για την επίδοσή τους στα σχολικά μαθήματα. Με αφετηρία αυτές τις παραδοχές, επικράτησε η –παραδοσιακή πλέον-  αντίληψη ότι κάποια μυαλά είναι απλά «θεωρητικά» ενώ κάποια άλλα «θετικά» χωρίς να μας περνάει από το μυαλό πως όλα αυτά μπορεί να είναι απλώς μια ανόητη προκατάληψη. Και η αλήθεια είναι πως είναι.

7BHMPO4Ασφαλώς, δεδομένης της ανθρώπινης φύσης, μοιάζει αδύνατο ένας άνθρωπος να διαπρέπει σε κάθε τι. Αντί αυτού, είναι απόλυτα φυσιολογικό κάθε ένας από εμάς να εμφανίζει και να χαρακτηρίζεται από δικές του ικανότητες και ταλέντα τα οποία τον διαφοροποιούν από τους άλλους. Δυστυχώς, το παραδοσιακό ελληνικό σχολικό πλαίσιο δεν μοιάζει να ευνοεί τέτοιες πρακτικές. Το ζήτημα όμως είναι «τί μπορούμε να κάνουμε εμείς για αυτό;». Η απάντηση είναι σαφής: κάνουμε o,τι καλύτερο μπορούμε τις εκάστοτε χρονικές συνθήκες. Άλλωστε , ο ίδιος ο άνθρωπος είναι προγραμματισμένος να λειτουργεί κατ’ αυτό τον τρόπο.

Φυσικά, η σημασία που έχουν οι προσδιορισμοί που επιλέξαμε για να χαρακτηρίσουμε τον εαυτό μας, δεν περιορίζονται ούτε στο σχολικό πλαίσιο αλλά ούτε και σε συγκεκριμένες συνθήκες της καθημερινότητάς μας. Αντιθέτως, οι πρακτικές αυτές μπορούν να επιδράσουν και να καθορίσουν ολόκληρη τη ζωή μας. Για παράδειγμα, εάν κάποιος ήταν στη νεαρή του ηλικία υπέρβαρος και μετέπειτα χάσει τα κιλά του, το πιθανότερο θα είναι πως θα περάσει όλη του τη ζωή νιώθοντας ακόμα υπέρβαρος επειδή επί χρόνια έχτισε τη νοητική εικόνα (mental image) του εαυτού ως «χοντρού» με ο,τι αυτό συνεπάγεται.  Για τους λόγους αυτούς, ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα του πεδίου της ψυχολογίας αποτελεί αφενός η γλώσσα που επιλέγουμε για να μιλήσουμε στον εαυτό μας και αφετέρου η χρήση της σωστής γλώσσας έτσι ώστε να καταφέρουμε να γίνουμε άνθρωποι οι οποίοι θα μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της ζωής. Άλλωστε απώτερος σκοπός μας είναι, είτε έχουμε παιδιά είτε πρόκειται για εμάς, να «δημιουργήσουμε» ανθρώπους ή να είμαστε οι ίδιοι άνθρωποι, οι οποίοι θα μπορούν να ανταπεξέλθουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στη ζωή, δηλαδή να αντιμετωπίζουμε κάθε τι με αισιοδοξία, να μην συγκρινόμαστε με άλλους και να έχουμε πάντα πίστη στον εαυτό μας χωρίς να περιοριζόμαστε με κανέναν τρόπο. Και τελικά, αν οι ίδιοι έχουμε βάλει μια ταμπέλα στον εαυτό μας, έχουμε κάθε δικαίωμα να την αλλάξουμε.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Posted in σχολείο, σχολική ψυχολογία, Εκπαίδευση, Εκπαιδευτικός, Ψυχολογία

Πανελλήνιες εξετάσεις: Μικρές συμβουλές για μεγάλες επιδόσεις

Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, έρχεται στο προσκήνιο το θέμα των εξετάσεων που σημαίνουν και το τέλος της σχολικής χρονιάς. Για την πλειοψηφία των μαθητών, οι εξετάσεις είναι μια δυσάρεστη διαδικασία που τους προκαλεί έντονο άγχος αλλά και κούραση. Αντικειμενικά, δεν υπάρχουν εξετάσεις που να μην προκαλούν άγχος στον εξεταζόμενο, όσο προετοιμασμένος κι αν είναι γι’αυτές. Αυτό εξηγείται αν σκεφτεί κανείς ότι οι εξετάσεις λειτουργούν ως το μέσο που αποδεικνύουν οι μαθητές την μαθησιακή και πνευματική τους επάρκεια, σε σύγκριση πάντα με συνομηλίκους τους.

 

Κι ενώ οι πανελλαδικές εξετάσεις δεν διαφέρουν από τις ενδοσχολικές, το κοινωνικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο έχει αποδώσει στις πανελλήνιες ρόλο πρωταγωνιστικό και καθοριστικό στη ζωή των μαθητών. Γονείς και μαθητές τείνουν να επενδύουν στις πανελλήνιες εξετάσεις σε υπερβολικό βαθμό, καθώς τις θεωρούν μονόδρομο για την μετέπειτα επαγγελματική αποκατάσταση. Μια τέτοια οπτική αυξάνει την ευθύνη που νιώθουν οι μαθητές να πετύχουν στις εξετάσεις τους. Η ευθύνη αυτή που νιώθουν όμως, είναι διπλή. Ένα μέρος της ευθύνης αφορά την προσωπική τους ανάγκη να πετύχουν το στόχο τους κι ένα άλλο μέρος είναι η ευθύνη που νιώθουν απέναντι στις προσδοκίες των γονέων τους.

 

Έτσι, οι πανελλήνιες αρκετές φορές γίνονται κάτι σαν οικογενειακή υπόθεση, προσδίδοντας μεγαλύτερο βάρος στον υποψήφιο μαθητή, που καλείται να εκπληρώσει όχι μόνο τα δικά του όνειρα αλλά πολλές φορές και των γονιών του. Η σκέψη και μόνο μιας ενδεχόμενης αποτυχίας, για πολλούς μαθητές, καθρεφτίζει την προσωπική τους απογοήτευση, την επίκριση των άλλων προς το πρόσωπό τους, τα ανεκπλήρωτα όνειρα και τη διάψευση των προσδοκιών των γονιών τους. Έτσι, όταν ο λόγος έρχεται στις πανελλήνιες εξετάσεις το συναισθηματικό φορτίο και το άγχος του εξεταζόμενου πολλαπλασιάζονται, επηρεάζοντας σημαντικά την λειτουργικότητά του.

 

Το άγχος είναι μια κατάσταση που όλοι οι άνθρωποι βιώνουν και εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους. Πολύ κοινά και συχνά συμπτώματα άγχους είναι η εφίδρωση των άκρων, του κεφαλιού αλλά και του σώματος, καθώς επίσης η ταχυπαλμία και η δύσπνοια. Άλλα συμπτώματα που επίσης εμφανίζονται σε όσους βιώνουν άγχος, είναι η ευερεθιστότητα, η δύσπνοια, ο πόνος στο κεφάλι ή σε διάφορα σημεία του σώματος, η απώλεια της όρεξης, δυσκολίες στον ύπνο. Τα συμπτώματα του άγχους όταν εκδηλώνονται έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της ενέργειας του ανθρώπου. Για το λόγο αυτό, οι μαθητές που αγχώνονται υπερβολικά, όχι μόνο έχουν μειωμένη ενέργεια αλλά χάνουν σταδιακά και την όρεξή τους για διάβασμα και οδηγούνται σε μια συνολική παραίτηση. Μια τέτοια εξέλιξη ενδέχεται να οδηγήσει σε αποτυχία, κάτι που ουσιαστικά αποτελεί και τον βασικό λόγο που προκαλεί το άγχος στους μαθητές εν όψει εξετάσεων.

 

Κατά τη διάρκεια της Γ΄ Λυκείου, πολύ συχνά συναντάμε μαθητές που πιστεύουν ότι κάνοντας υπερβολές και υπερβάσεις των προσωπικών τους ορίων θα πετύχουν τον στόχο τους. Στην πραγματικότητα, αυτό που πετυχαίνουν είναι να βάλουν περισσότερα εμπόδια στην προσωπική τους προσπάθεια και στην τελική τους επίδοση. Άλλωστε δεν είναι τυχαία η φράση του Αριστοτέλη «παν μέτρον άριστον». Δεδομένου ότι το άγχος είναι σχεδόν αναπόφευκτο την περίοδο των εξετάσεων, η καλύτερη αντιμετώπισή του είναι η πρόληψη! Ουσιαστικά μια καλύτερη διαχείριση διαφόρων παραγόντων θα οδηγήσει στη μείωση του άγχους. Παρακάτω δίνονται κάποιες σύντομες συμβουλές προς βοήθεια των μαθητών.

 

Για το διάβασμα: Προσπάθησε να αξιοποιήσεις αποτελεσματικά τον χρόνο σου.

 

  • Καθώς κάνεις μια τελική επανάληψη στο μάθημα που δίνεις κάθε φορά, εστίασε περισσότερο σε σημεία της ύλης που σε έχουν δυσκολέψει ή συνεχίζεις να μη θυμάσαι τόσο καλά. Μέρη της ύλης που κατέχεις πάρα πολύ καλά, στην παρούσα φάση δε χρειάζεται να τα διαβάσεις τόσο αναλυτικά. Η παραπάνω τακτική στο διάβασμά σου, θα σε βοηθήσει να ολοκληρώσεις την τελική σου επανάληψη εγκαίρως.

 

  • Κάνε τακτικά διαλείμματα.

 

  • Προσπάθησε να μην ξενυχτάς για να διαβάσεις ούτε και να διαβάζεις μέχρι αργά. Καλό θα ήταν να τελειώνεις το διάβασμά σου αργά το απόγευμα ή νωρίς το βράδυ, προκειμένου να έχεις λίγο χρόνο για να χαλαρώσεις προτού πέσεις για ύπνο.

 

Για τον ύπνο: Είναι απαραίτητο να εξασφαλίζεις επαρκείς ώρες ύπνου.

 

  • Κάθε μεσημέρι προσπάθησε να κοιμάσαι μια ώρα για να ανακτάς τις πνευματικές σου δυνάμεις και να συνεχίζεις πιο εποικοδομητικά το διάβασμά σου.

 

  • Με την ίδια λογική, προτείνεται μια ώρα ύπνου όταν επιστρέφεις από την εξέταση ενός μαθήματος.

 

  • Ο νυχτερινός ύπνος θεωρείται ιδανικός όταν κυμαίνεται μεταξύ 6-8 ωρών. Έτσι, το βράδυ ακριβώς πριν την ημέρα της εξέτασης θα ήταν καλό αν ξάπλωνες γύρω στις 23:00.

 

Μια μέρα πριν τις εξετάσεις: Χρειάζεται οργάνωση.

 

  • Αφού ολοκληρώσεις το διάβασμά, κάνε πράγματα που θα σε βοηθήσουν να χαλαρώσεις, όπως μια βόλτα στη γειτονιά, να ακούσεις την αγαπημένη σου μουσική, να μιλήσεις με κάποιον φίλο στο τηλέφωνο για διάφορα θέματα εκτός εξετάσεων.

 

  • Καλό θα ήταν να μην καθίσεις στον υπολογιστή ή στην τηλεόραση. Αυτό προτείνεται για δύο λόγους. Πρώτον, μπορεί να παρασυρθείς στο χρόνο χάνοντας έτσι ώρες από τον ύπνο σου. Δεύτερον, θα δώσεις στον εαυτό σου περισσότερα ερεθίσματα από αυτά που χρειάζεται, ενώ σκοπός σου είναι να έχεις καθαρό μυαλό.

 

  • Όλα όσα θα χρειαστείς την επόμενη μέρα στις εξετάσεις (ταυτότητα, στυλό, μολύβι, χάρακα, ρολόι, νερό), ετοίμασέ τα από το προηγούμενο βράδυ. Αυτό θα σε βοηθήσει να μην έχεις αμφιβολίες ότι ξέχασες κάτι κι έτσι θα είσαι πιο ήρεμος.

 

 

Την ημέρα των εξετάσεων: Χρειάζεται ψυχραιμία.

 

  • Απέφυγε να διαβάσεις πριν φύγεις από το σπίτι και πριν μπεις στην αίθουσα των εξετάσεων. Το διάβασμά σου έχει ήδη ολοκληρωθεί και οτιδήποτε προσπαθήσεις να δεις βιαστικά είναι περισσότερο θέμα ανασφάλειας παρά πραγματική ανάγκη. Επίσης, στην βιασύνη σου να δεις κάτι γρήγορα είναι πολύ πιθανό να μην είσαι συγκεντρωμένος και να νομίζεις έτσι ότι αυτό που διάβασες δε το ξέρεις ή δε το θυμάσαι, αυξάνοντας έτσι το άγχος σου. Στην πραγματικότητα, όλα όσα διάβασες στη διάρκεια όλου του χρόνου και των προηγούμενων ημερών τα ξέρεις και τα θυμάσαι!

 

  • Πριν μπεις στην αίθουσα, μην ακούς τι λένε οι άλλοι γύρω από το μάθημα που δίνετε εξετάσεις. Επικεντρώσου σε σένα και την προσωπική σου προσπάθεια. Απέφυγε να απαντάς σε ερωτήσεις που αφορούν την ύλη και άλλαζε θέμα συζήτησης. Αυτό θα σε βοηθήσει να διατηρήσεις την ηρεμία σου μέχρι να έρθουν τα θέματα.

 

  • Τα θέματα που θα σου δοθούν, αντιμετώπισέ τα ουδέτερα, χωρίς να τα χαρακτηρίσεις εύκολα ή δύσκολα. Στην πρώτη περίπτωση μπορεί να βιαστείς λόγω της σιγουριάς σου και να σου ξεφύγουν σημαντικές λεπτομέρειες. Στην δεύτερη περίπτωση ενδέχεται να αγχωθείς περισσότερο από όσο χρειάζεται και να παραιτηθείς γρήγορα από την προσπάθεια.

 

  • Σε θέματα πολλαπλής επιλογής κράτα την πρώτη σου επιλογή και προσπάθησε να μην παρασυρθείς από οτιδήποτε τυχόν ακούσεις γύρω σου.

 

  • Δώσε απάντηση σε όλα τα υποερωτήματα των θεμάτων και μην αφήσεις τίποτα χωρίς να δώσεις μια απάντηση, ακόμη κι αν δεν είσαι σίγουρος για όσα γράφεις.

 

  • Έλεγξε ότι τα έχεις γράψει όλα.

 

  • Εξάντλησε όλο το χρόνο που έχεις στη διάθεση σου.

 

Για το άγχος: Μπορείς να το διαχειριστείς έξυπνα!

 

  • Μην συγκρίνεις τον εαυτό σου με τους άλλους. Δεν χρειάζεται. Εστίασε σε όσα καταφέρνεις εσύ και εμψύχωσε τον εαυτό σου.

 

  • Επιβράβευσε τον εαυτό σου για την προσπάθεια που έκανες όλη τη χρονιά αλλά και για όσα έχεις καταφέρει να μάθεις.

 

  • Κάθε φορά που νιώθεις ότι αυξάνεται το άγχος, νιώθεις ταχυκαρδία και δύσπνοια, πάρε βαθιές και αργές ανάσες.

 

  • Κάνε μια παύση από το διάβασμα ή από το γραπτό σου και κάτσε χαλαρά στην καρέκλα.

 

  • Απέφυγε τις αρνητικές σκέψεις και αντικατέστησε τες με θετικές σκέψεις.

 

  • Σκέψου μια φανταστική ή πραγματική εικόνα που σε ηρεμεί και σου προκαλεί όμορφα συναισθήματα.

 

 

Νικολέτα Μπάραλη

Σχολική – Εξελικτική Ψυχολόγος (Msc)

Επικοινωνία:n_barali@yahoo.gr

 

Posted in σχολείο, σχολική ψυχολογία, Διδασκαλία, Εκπαίδευση, Ψυχολογία

Ο μαθητής μου έχει πρόβλημα!

 

indexΣε προηγούμενο άρθρο [Η ποιότητα της σχέσης μαθητή-δασκάλου στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας] έγινε αναφορά στη σημασία που έχει η οικοδόμηση μιας ποιοτικής και θετικής σχέσης μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή στο πλαίσιο της διδασκαλίας. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρθηκαν οι τρεις βασικές καταστάσεις στις οποίες θα βρεθεί ο δάσκαλος κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής του πορείας και κατηγοριοποιήθηκαν ως περιοχές με ή χωρίς πρόβλημα:

1) Ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζει πρόβλημα (π.χ. ο μαθητής κάνει φασαρία και δυσκολεύει τον δάσκαλο στη διδασκαλία, ο μαθητής χαράζει τα θρανία κ.α.).
2) Ο μαθητής αντιμετωπίζει πρόβλημα (π.χ. μάλωσε με τη μητέρα του επειδή αυτή αρνείται τη συμμετοχή του σε μία σχολική εκδρομή, μάλωσε με μία συμμαθήτριά του/της).
3) Δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα.

Εξετάζοντας τις τρεις παραπάνω περιπτώσεις καταστάθηκε εμφανές πως μόνο η κατάσταση 3 επιτρέπει την ομαλή διεξαγωγή του μαθήματος καθώς μόνο τότε ο εκπαιδευτικός είναι σε θέση να αξιοποιήσει βέλτιστα το χρόνο υπέρ της διδασκαλίας και όχι αντιμετωπίζοντας εξωτερικά προβλήματα. Ωστόσο, η επίτευξη της κατάστασης αυτής συνεπάγεται την υπερπήδηση των δυο προηγούμενων καταστάσεων.

Παρά το γεγονός ότι η περίπτωση 1 μοιάζει να απειλεί ξεκάθαρα τη διδασκαλία, το ενδεχόμενο να αντιμετωπίζει ο μαθητής κάποιο πρόβλημα (περίπτωση 2) είναι όχι μόνο συχνό αλλά εξίσου απειλητικό: όταν ο εκπαιδευόμενος βιώνει τέτοιου είδους συναισθήματα, όχι μόνο παρεμποδίζεται η διαδικασία της μάθησης, αλλά καθίσταται αδύνατη. Επιπροσθέτως, ζητήματα αυτής της φύσεως είναι ιδιαιτέρως λεπτά εφόσον, αφενός είναι πιθανώς δύσκολο για έναν εκπαιδευτικό να τα αναγνωρίσει και αφετέρου, επειδή δε γνωρίζει πώς να τα διαχειριστεί.

Πότε όμως ο μαθητής έχει πρόβλημα; Παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά παραδείγματα που μεταφέρουν τέτοια μηνύματα:

Η Σάσα απουσιάζει συχνά από τα μαθήματα.
• Ο Γιάννης (μαθητής δημοτικού) κλαίει όταν ακούει φωνές.
• Η Δήμητρα κοροϊδεύει τον Τραϊανό και είναι επιθετική προς άλλους συμμαθητές της.
• Η Γεωργία εξοργίζεται με οποιαδήποτε μορφή επίπληξης.
• Η Χρύσα είναι αντιδραστική και θορυβώδης.
• Η Νίκη αντικατέστησε τα σεμνά της ρούχα με ρούχα προκλητικά.
• Ο Δημήτρης κάθεται αμίλητος μέσα στη τάξη, ενώ σε κάθε διάλειμμα έβγαινε για μπάσκετ.
• Η Χαρά κάθεται σκεπτική και κοιτάζει μονίμως έξω από το παράθυρο.

Ποια είναι η θέση του εκπαιδευτικού όμως όταν δέχεται αυτά τα μηνύματα; Πρέπει να τα αγνοήσει; Πρέπει να επικεντρωθεί μόνο στην εργασία του εφόσον θεωρεί πως κάτι τέτοιο δε τον αφορά καθώς η αντιμετώπιση τέτοιου είδους ζητημάτων δεν σχετίζεται με τους σκοπούς του σχολείου; Πρέπει να ασχοληθεί, αλλά δε γνωρίζει τον τρόπο καθώς δεν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος για αυτό; Παρά το γεγονός πως οι εκπαιδευτικοί δεν είναι ψυχολόγοι, η ενασχόληση των πρώτων με την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών καθίσταται αναγκαία. Η βασική τροχοπέδη στη διαδικασία αυτή είναι κυρίως η αδυναμία τους να χειριστούν σωστά το ζήτημα αυτό αλλά και η απροθυμία των ίδιων των μαθητών να συνεργαστούν.

Το βασικό εργαλείο των δασκάλων προκειμένου να προσεγγίσουν τους μαθητές τους είναι η επικοινωνία. Σε γενικές γραμμές, η γλώσσα επικοινωνίας των εκπαιδευτικών είναι η “γλώσσα της μη αποδοχής“, η οποία εφαρμόζεται κυρίως σε προβληματικές καταστάσεις (περίπτωση 1 & 2). Τα μηνύματα της γλώσσας αυτής κατηγοριοποιούνται θεματικά ως εξής:

Γλώσσα της μη αποδοχής

1. Καθοδήγηση/ Διαταγή «Λύσε την άσκηση και μην γκρινιάζεις»
2. Απειλή «Αν δε σταματήσεις να μιλάς, θα σε βγάλω έξω»
3. Ηθικολογία «Πρέπει να είσαι καλός μαθητής για να πετύχεις στη ζωή»
4. Συμβουλή/ Λύση / Υπόδειξη «Κοιμήσου λίγο, να ξεκουραστείς για να μπορέσεις να τελειώσεις το διάβασμά σου»
5. Πειθώ/ Λογική επιχειρηματολογία/ Παράθεση γεγονότων «Κάνε υπομονή, λίγες μέρες έμειναν για να τελειώσουν οι Πανελλήνιες»
6. Χαρακτηρισμοί/ Ταμπέλες «Μια εργασία έχεις και γκρινιάζεις σαν μωρό»
7. Κριτική/ Κατηγορία «Απλά βαριέσαι και τεμπελιάζεις»
8. Ερμηνεία/ Ανάλυση/ Διάγνωση «Απλώς δεν θες να γράψεις το τεστ και υποκρίνεσαι τον άρρωστο»
9. Έπαινος/ Αποδοκιμασία «Είσαι τόσο έξυπνη που, αν στρωθείς μία ώρα, θα τελειώσεις αμέσως με την έκθεση»
10. Παρηγοριά/ Καθησυχασμός «Όλα θα πάνε καλά, όλοι τα περάσαμε»
11. Ερωτήσεις/ Ανάκριση «Δηλαδή πόση ύλη έβγαλες και σου έβαλε κάτω από τη βάση;»
12. Αλλαγή θέματος/Χιούμορ/ Σαρκασμός «Καλά άστα αυτά. Δε θα πεθάνουμε κιόλας για ένα μάθημα.»

Παρά το γεγονός ότι ορισμένα από τα παραπάνω μηνύματα αποσκοπούν στη βελτίωση της ψυχολογίας του μαθητή ή στην απόδοση λύσεων στο πρόβλημά του, όλοι αυτοί οι τρόποι επικοινωνίας επιφέρουν αντίθετα αποτελέσματα. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό είναι επειδή οι παραπάνω απαντήσεις εμπεριέχουν κρυμμένα μηνύματα τα οποία ωθούν τον μαθητή, αποκωδικοποιώντας τα, σε λανθασμένα συμπεράσματα:

Π.χ. [Ενήλικος]
• «Δεν είχες και τόσο πολύ πυρετό ώστε να μην γράψεις καλά.» [=Εσύ φταις]
• «Ένα τεστ στα αρχαία είναι! Δεν είναι και τόσο δύσκολο. Πώς πήρες κάτω από τη βάση;» [=Εγώ θα το έκανα καλύτερα.]
• «Έχεις πολύ μυαλό, απλά πρέπει να το πάρεις απόφαση και να συγκεντρωθείς.» [=Δεν διαβάζεις.]

[αποκωδικοποίηση] → ΑΡΑ

Π.χ. [Μαθητής]
• «Δεν πιστεύεις ότι τα συναισθήματα μου είναι έγκυρα.»
• «Δεν με παίρνεις στα σοβαρά.»
• «Απλά δεν θες να ασχοληθείς με το πρόβλημά μου.»
• «Δεν σε νοιάζει.»
• «Πιστεύεις πως δεν είμαι αρκετά ικανός.»
• «Θεωρείς πως απλά είμαι ανώριμος και δεν ξέρω τι θέλω.»
• «Μου φέρεσαι λες και είμαι μωρό.»
• «Δεν θέλεις να με ακούσεις πραγματικά.»
• «Δεν με ξέρεις καθόλου.»

Ο βασικός λόγος που τα παραπάνω συνιστούν τη γλώσσα της μη αποδοχής είναι επειδή εν γένει συνοψίζονται σε δύο βασικά μηνύματα:
Α) «πρέπει να αλλάξεις» και
Β) «δεν είσαι αρκετός/ή»
16256528-positive-thinking-concept-expectation-of-future-solutions-not-problems-handwritten-on-school-blackb

Για το λόγο αυτό κρίνονται αναποτελεσματικά αναφορικά με ζητήματα προβλημάτων και βοήθειας. Στον αντίποδα, η βιβλιογραφία προτείνει τη «γλώσσα της αποδοχής» ως ένα κατάλληλο εργαλείο προσέγγισης τέτοιων περιπτώσεων που αποσκοπεί στη συναισθηματική απελευθέρωση εφόσον καλλιεργεί την έκφραση των συναισθημάτων και το αίσθημα της αξίας και αυτοεκτίμησης.

Σε τι συνίσταται όμως αυτός ο νέος τρόπος επικοινωνίας;

Η γλώσσα της αποδοχής εμπερικλείει τις παρακάτω μεθόδους. Οι τρεις πρώτες βεβαιώνουν τον πομπό (μαθητής) ότι ο δέκτης (καθηγητής/ ενήλικος) είναι εστιασμένος (προσέχει) στο θέμα υπό συζήτηση, ωστόσο, αποτελούν το πρώτο βήμα στη συγκρότηση μιας εποικοδομητικής συζήτησης. Το παζλ συμπληρώνεται με την τέταρτη και σημαντικότερη μέθοδο, αυτή της ενεργητικής ακρόασης.

Μέθοδοι της Γλώσσας της Αποδοχής

1. Παθητική ακρόαση
Η σιωπή. Ο μαθητής ανοίγεται, εφόσον δεν παρεμποδίζεται από αποπροσανατολιστικές εκφράσεις ή αρνητικά συναισθήματα που επιφέρουν εμπόδια στην επικοινωνία όπως αυτά της γλώσσας της μη αποδοχής.

2. Βεβαιώσεις Λήψης
Ο συνομιλητής εκφράζει επιφωνήματα ή χρησιμοποιεί τη γλώσσα του σώματος με τέτοιο τρόπο ώστε να ο ομιλητής να βεβαιώνεται πως έχει ακόμα την προσοχή του πρώτου. Το γνέψιμο, το σκύψιμο προς τα εμπρός, τα επιφωνήματα του τύπου «ναι…», «μπα;», «μμμ…» «κατάλαβα» κλπ ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Π.χ. (1)
Μαθήτρια: Η μητέρα μου αρνείται να αλλάξει το πέρα δωμάτιο και να το δώσει στον αδερφό μου   για να μένει αυτός. Γιατί δε καταλαβαίνει ότι δε μπορώ να μένω στον ίδιο χώρο μαζί του;
Εκπαιδευτικός: Κατάλαβα…
Μαθήτρια: Όταν το συζήτησα μαζί της, μου είπε πως το δωμάτιο πρέπει να μείνει έτσι γιατί έτσι κι αλλιώς δεν έχουμε λεφτά για βάψιμο.
Εκπαιδευτικός: Μμμμμ…..
Μαθήτρια: Δε μπορεί να καταλάβει όμως ότι έτσι πνίγομαι!

3. Ανοίγματα επικοινωνίας:
Ο εκπαιδευτικός/ ενήλικος ενθαρρύνει το παιδί να συνεχίζει να μιλάει με τις κατάλληλες εκφράσεις: «φαίνεται πως αυτό το θέμα σε απασχολεί αρκετά…», «θα ήθελες να μου πεις κι άλλα γι’ αυτό;», «με ενδιαφέρει αυτό που λες..»

Π.χ. (2)
Μαθητής: Δεν υπάρχει περίπτωση να τα καταφέρω με αυτό το διαγώνισμα που έχετε σκοπό να μας βάλετε!
Καθηγητής: (σιωπή- γνέφει)
Μαθητής: Η ύλη είναι τεράστια και δεν υπάρχει περίπτωση να βγει εγκαίρως!
Καθηγητής: Καταλαβαίνω…
Μαθητής: Η Ξένια έχει κι αυτή διαγώνισμα στην κατεύθυνση κι ο Λεωνίδας εδώ και πέντε μέρες είναι άρρωστος.
Καθηγητής: Αχά.
Μαθητής: Κι εγώ τρέχω και δε φτάνω! Και με όλα αυτά που συμβαίνουν στο σπίτι δε μπορώ να προλάβω τίποτα. Πιέζομαι πάρα πολύ.
Καθηγητής: Πιέζεσαι ε; Ακούγεται πως κάτι σε απασχολεί. Θα ήθελες να μου πεις κι άλλα γι’ αυτό;
Μαθητής: Η μεγαλύτερή μου αδερφή γέννησε πριν μέρες και επειδή ανακαινίζει το σπίτι ήρθε με το μωρό σε εμάς. Έχουμε να κοιμηθούμε αιώνες!

Όπως αναφέρθηκε, οι τρεις πρώτες μέθοδοι επιβεβαιώνουν στο μαθητή ότι ο δάσκαλος είναι παρών και συντονισμένος στη συζήτηση. Ωστόσο, δεν γνωρίζει το κατά πόσο ο δεύτερος τον αποδέχεται και τον καταλαβαίνει, για το λόγο αυτό, η ενεργητική ακρόαση είναι το σημαντικότερο κανάλι επικοινωνίας.

4. Ενεργητική ακρόαση
Μέσω αυτής ο ομιλητής βεβαιώνεται ότι ο συνομιλητής (δάσκαλος/ ενήλικος) τον καταλαβαίνει. Με αυτό τον τρόπο απαλλάσσεται από τυχόν αμφιβολίες και φόβους κριτικής. Ο δέκτης αλληλεπιδρά ενεργητικά με τον πομπό, καλλιεργώντας μια εποικοδομητική επικοινωνία μεταξύ τους. Προκειμένου να επιτευχθεί η ενεργητική ακρόαση, βασική προϋπόθεση είναι η σωστή αποκωδικοποίηση του μηνύματος εκ μέρος του εκπαιδευτικού.

Πχ. (3)
Αρχικό μήνυμα μαθητή: Θα γράψουμε διαγώνισμα αύριο;

[αποκωδικοποίηση εκπαιδευτικού + ανατροφοδότηση]: Ανησυχείς μήπως γράψουμε διαγώνισμα αύριο;

Ο εκπαιδευτικός αποκωδικοποίησε τα αισθήματα του μαθητή και ανατροφοδότησε τη συζήτηση. Ακόμα κι αν τα αποκωδικοποίησε λάθος, το πιθανότερο είναι ότι ο εκπαιδευόμενος θα τον διορθώσει και η συζήτηση θα συνεχίσει σε μια ανάλογη μορφή:

Π.χ. (4)
Μαθητής: Όχι, απλώς δεν έχω διαβάσει καλά το κεφάλαιο 3.
Εκπαιδευτικός: Α, ανησυχείς μήπως πέσει αυτό στο διαγώνισμα; [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ναι, δεν καταλαβαίνω πολύ καλά τον Νατουραλισμό.
Εκπαιδευτικός: Νιώθεις ότι κατάλαβες καλύτερα τον Ρομαντισμό; [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ναι, νομίζω πως ήταν πιο ξεκάθαρα τα χαρακτηριστικά του.
Εκπαιδευτικός: Το διαγώνισμα θα έχει ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.
Μαθητής: Α, καλά. Λόττο θα παίξω πάλι. Όπως και να ‘χει, ευχαριστώ!

Π.χ. (5)
Μαθητής: Ο Πέτρος είναι ηλίθιος.
Εκπαιδευτικός: Είσαι θυμωμένος με τον Πέτρο… [ο εκπαιδευτικός δε χαρακτηρίζει αρνητικά τον Πέτρο, αλλά εστιάζει στο πώς αισθάνεται για αυτόν ο μαθητής]
Μαθητής: Ναι! Πήρε τη μπάλα μου και την έχασε!

Π.χ. (6)
Μαθητής: Θα πάμε εκδρομή;
Εκπαιδευτικός: Νιώθεις σκασμένος εδώ ε; [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ναι, έχουμε να πάμε δυο μήνες και μας έχετε ταράξει στα διαγωνίσματα! Δεν έχω πάρει ανάσα!
Εκπαιδευτικός: Κουράστηκες… [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ναι. Ούτε για έναν καφέ δεν προλαβαίνω να πάω με τους φίλους μου.
Εκπαιδευτικός: Σου λείπουν οι φίλοι σου… [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ναι, μακάρι να μπορούσα να τους δω.
Εκπαιδευτικός: Μμμ… [βεβαίωση λήψης]
Μαθητής: Κι αυτοί είναι στο άλλο τμήμα με την καθηγήτρια που έχει άδεια και όλο βγαίνουν, ενώ εγώ δε μπορώ να πάω πουθενά.
Εκπαιδευτικός: Αισθάνεσαι αποκομμένος. [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ναι, έκανα τόσους μήνες να κάνω καινούριους φίλους από τότε που ήρθα στο καινούριο σχολείο και τώρα νιώθω πως τους χάνω.
Εκπαιδευτικός: Φοβάσαι μήπως μείνεις μόνος.. [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Τόσους μήνες ήμουν ο ξένος, ο «καινούριος» και τώρα που ήρθα εδώ ένιωσα πως επιτέλους κάπου ανήκω.
Εκπαιδευτικός: Θες να μου μιλήσεις κι άλλο για αυτό; [άνοιγμα επικοινωνίας]
Μαθητής: Πάντα ένιωθα μόνος, πάντα ένιωθα πως δε μπορούσα να ταυτιστώ με κανέναν. Από τότε που χώρισαν οι γονείς μου ήμουν το παιδί των «χωρισμένων γονιών».
Εκπαιδευτικός: Φοβάσαι μήπως τα παιδιά σε αντιμετωπίσουν διαφορετικά. [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Ακριβώς! Δε θέλω να μείνω πάλι μόνος.
Εκπαιδευτικός: Από τότε που χώρισαν οι γονείς σου νιώθεις μόνος. [ανατροφοδότηση]
Μαθητής: Με πιέζουν συνέχεια. Για τα μαθήματα και όλα αυτά. Και τώρα με το νέο διαγώνισμα δεν ξέρω αν θα προλάβω. Φοβάμαι μήπως η ύλη είναι πάλι 2 κεφάλαια.
Εκπαιδευτικός: Θα έχει μόνο το κεφάλαιο με τον Διαφωτισμό.
Μαθητής: Πάλι καλά! (διστάζει). Νομίζω πως είναι καλύτερα να φύγω. Α, σας παρακαλώ, μην πείτε πουθενά όσα σας είπα.
Εκπαιδευτικός: Όχι, εκτός κι αν μου πεις ότι δε σε πειράζει. [ο εκπαιδευτικός βεβαιώνει τον μαθητή πως μπορεί να τον εμπιστεύεται έτσι ώστε ο δεύτερος να του ξαναμιλήσει, εάν θελήσει]
Μαθητής: Εντάξει! Θα σας δω αύριο. (φεύγει)

Εξετάζοντας το παράδειγμα (6) φαίνεται πως ο καθηγητής χρησιμοποιώντας την ενεργητική ακρόαση, αποκωδικοποιώντας και εντοπίζοντας δηλαδή τα συναισθήματα του συνομιλητή του, κατάφερε να φέρει στην επιφάνεια το βαθύτερο πρόβλημα του μαθητή, τα αισθήματά του αναφορικά με τον χωρισμό των γονιών του. Εντούτοις, θα πρέπει να αναφερθεί πως σε γενικές γραμμές, είναι δυνατόν πολλές στιχομυθίες να εμφανίζονται μπερδεμένες χωρίς κάποιο συγκεκριμένο προσανατολισμό ή κατάληξη. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει πως αυτή η μέθοδος δεν επιφέρει πάντα τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Ωστόσο, η συναισθηματική ανακούφιση και η κάθαρση που προσφέρει είναι αναμφισβήτητη.

Συνοψίζοντας, η εδραίωση θετικών σχέσεων στην επικοινωνία του εκπαιδευτικού με τον μαθητή αποτελεί ένα ζήτημα κεντρικής σημασίας στο πεδίο της πετυχημένης διδασκαλίας. Η γλώσσα, και ο τρόπος που αυτή χρησιμοποιείται, είναι ένα πολύτιμο εργαλείο το οποίο μπορεί να επιδράσει άμεσα στην ανθρώπινη ψυχολογία. Τα λόγια, είτε αυτά προέρχονται από τον ίδιο μας τον εαυτό είτε από άλλους, λένε κάτι για εμάς τους ίδιους. Κάθε μήνυμα που μεταφέρεται γίνεται η αυριανή αντίληψη για τον εαυτό μας. Για το λόγο αυτό, ο τρόπος που θα εφαρμοστεί ο λόγος στο μέλλον των παιδιών θα λειτουργήσει είτε καταστροφικά είτε εποικοδομητικά .

Το παραπάνω άρθρο βασίζεται σε μία εναλλακτική μέθοδο διδασκαλίας και στο μοντέλο Εκπαίδευσης Αποτελεσματικού Δασκάλου (ΕΑΔ) όπως το πρότεινε ο Thomas Gordon, διαπρεπής ψυχολόγος. Η μέθοδος αυτή αποσκοπεί στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διδασκαλίας χωρίς να παρεμποδίζεται από συγκρούσεις που απειλούν την εκπαιδευτική διαδικασία ώστε να μεταδίδονται όσο το δυνατόν πληρέστερα οι γνώσεις στους διδασκόμενους.

Posted in σχολείο, σχολική ψυχολογία, Διδασκαλία, Εκπαίδευση, Εκπαιδευτικός, Ψυχολογία

Η ποιότητα της σχέσης μαθητή-δασκάλου στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας

dv1453015.jpg Continue reading “Η ποιότητα της σχέσης μαθητή-δασκάλου στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας”