Category Archives: γραμματική

Πότε βάζουμε κόμμα;

της Νικολέτας Καρίκα

imgd_19

     Το άρθρο αυτό αποτελεί το τρίτο μέρος των ενοτήτων “Τα σημεία στίξης”   [βλ. Τα σημεία στίξης (μέρος πρώτο)] & [Τα σημεία στίξης (μέρος δεύτερο) ] και είναι αφιερωμένο στην περίπτωση του κόμματος. Η συχνότητα στη χρήση του, τα ακόμα συχνότερα λάθη στην εφαρμογή του αλλά και η περίπλοκη φύση του κατέστησαν αναγκαία την ξέχωριστη ανάλυσή του. Παρακάτω θα αναλυθεί η χρήση αυτού του σημείου στίξης, προηγουμένως όμως, θα αναφερθούν ορισμένα βασικά σημεία αναφορικά με αυτό.

      Πρακτικά, το κόμμα εμφανίζεται όποτε γίνεται παύση στον λόγο ή στην ανάγνωση.Πιο συγκεκριμένα δε, χρησιμοποιείται για να χωρίζει προτάσεις μέσα στην ίδια περίοδο. Συνήθως, χωρίζει δύο προτάσεις οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά με τον σύνδεσμο «αλλά» ή μία κύρια με μία δευτερεύουσα πρόταση (εκτός των ονοματικών προτάσεων). Επιπλέον, υπάρχουν περιπτώσεις που εφαρμόζεται σε ξεχωριστούς όρους (λέξεις ή φράσεις) της πρότασης. Ωστόσο, σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθεί πως η χρήση του κόμματος εναπόκειται συνήθως στην προσωπική επιλογή του ομιλητή εφόσον οι σχετικοί κανόνες σε καμία περίπτωση δεν είναι απόλυτοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η εφαρμογή του αλλοιώνει το σημασιολογικο περιεχόμενο της πρότασης.

π.χ. (1)  Μην κάνεις τίποτα για να αλλάξεις τη μοίρα σου. (= (συμβουλευτικά] δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα για να αλλάξεις τη μοίρα σου)

π.χ. (2) Μην κάνεις τίποτα, για να αλλάξεις τη μοίρα σου. (= [προϋπόθεση] προκειμένου να αλλάξει η μοίρα σου, δεν πρέπει να κάνεις τίποτα)

       Τα παραδείγματα (1) και (2) αποτελούν ενδεικτική περίπτωση του βαθμού επιρροής του κόμματος στο σημασιολογικό περιεχόμενο των προτάσεων και, συνεπώς, στο νόημα που επιθυμούν να αποδώσουν.

       Παρά το γεγονός, λοιπόν, ότι δεν υπάρχει κάποιος ρητός κανόνας επί του θέματος, παρακάτω θα αποδοθούν ορισμένοι γενικευτικοί, κατευθυντικοί και συνήθεις κανόνες σωστής χρήσης του κόμματος.  Το άρθρο χωρίζεται σε 4 υποενότητες στις οποίες αναλύονται α) οι όροι μέσα σε μία πρόταση οι οποίοι χωρίζονται με κόμμα , β) οι δευτερεύουσες προτάσεις οι οποίες χωρίζονται από την κύρια με κόμμα γ) οι δευτερεύουσες προτάσεις οι οποίες δεν χωρίζονται με κόμμα από την κύρια και δ) συνηθισμένες περιπτώσεις λέξεων.

α) Οι όροι μέσα στην πρόταση οι οποίοι χωρίζονται με κόμμα:

     Η ενότητα αυτή αφορά λέξεις ή φράσεις στο πλαίσιο μιας πρότασης οι οποίες διαχωρίζονται μεταξύ τους. Ο διαχωρισμός αυτός δεν προκύπτει τυχαία αλλά συνήθως σχετίζεται με μία από τις παρακάτω περιπτώσεις αναφορικά με το περιεχόμενο των όρων αυτών:

Όμοιοι όροι, δηλαδή, όροι που έχουν την ίδια συντακτική λειτουργία μέσα στην πρόταση.

π.χ. Αγόρασα πορτοκάλια, μήλα και πατάτες.

 

Μετοχικές προτάσεις όταν αυτές α) αποτελούν επεξήγηση ή β) είναι απλώς πολύ μεγάλες.

π.χ. Αναλογιζόμενοι τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας στη χώρα, η εντεινόμενη μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό δεν φαίνεται παράλογη.

 

Επίθετα τα οποία προσδιορίζουν το ίδιο ουσιαστικό.

π.χ. Το ζήτημα χρήζει άμεσης, ευθείας αντιμετώπισης.

 

⇒Όροι που αποτελούν παράθεση ή επεξήγηση.

π.χ. Η κυρία Παπαδοπούλου, η διευθύντρια, μου το είπε.

π.χ. Το πιο σημαντικό στη ζωή μας είναι ένα, να μην το βάζουμε ποτέ κάτω.

 

Ρήματα τα οποία έχουν το ίδιο υποκείμενο και παρατίθενται ασύνδετα:

π.χ. Η τηλεόραση ενημερώνει, ψυχαγωγεί, πληροφορεί …

 

Αρνητικά ή βεβαιωτικά μόρια.

π.χ. Όχι, δεν θα έρθω.

π.χ. Φυσικά, θα ήθελα πολύ να σας βοηθήσω.

 

Κλητική προσφώνηση.

π.χ. Αγαπητή κυρία, σας στέλνω αυτή την επιστολή…

π.χ. Έλα, Κατερίνα, να φας.

 

Παρομοίωση μέσα στην πρόταση (εισαγωγή: όπως, σαν).

Π.χ. Τα μαλλιά της ήταν πυκνά και ξανθά, όπως τα είχε πριν 10 χρόνια.

Π.χ. Κοιτούσε τον τοίχο με απλανές βλέμμα, σαν χαμένος.

 

⇒ Περιπτώσεις ισχυρής διάζευξης.

π.χ. Διαβάσε πολύ, αλλά απέτυχε.

 

⇒Στην αντωνυμία και προσδιοριστή ό,τι (χρησιμοποιείται και ως χρονικό επίρρημα) έτσι ώστε να διαχωριστεί από τον συμπληρωματικό δείκτη “ότι”.

π.χ. Ό,τι έφτασε. (ως χρονικό επίρρημα) (=μόλις έφτασε)

 

Δεκαδικοί αριθμοί.

π.χ. 1,70

 

Νομισματική μονάδα ή μία μονάδα μέτρησης που πρέπει να διαχωριστεί.

π.χ. 15,30€

π.χ. 45,80 μ.

 

 β) Δευτερεύουσες προτάσεις οι οποίες χωρίζονται με κόμμα.

Συνήθως, οι δευτερεύουσες προτάσεις χωρίζονται με την κύρια με το κόμμα. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, αυτό δεν εφαρμόζεται πάντα εφόσον εναπόκειται στην προσωπική επιλογή του ομιλητή.

π.χ. (3) Ήρθα γιατί το ζήτησες.

π.χ. (4)  Ήρθα, γιατί το ζήτησες.

Τα παραδείγματα (3) και (4) είναι και τα δύο δόκιμα και θα ήταν αδύνατο να καταστεί κάποιο από αυτά αντιγραμματικό. Η περίπτωση (3) πιθανώς να οφείλεται σε λόγους φωνητικής/ φωνολογίας και ζητήματα εκφοράς.

Ωστόσο, το ζήτημα της ανυπαρξίας ρητών κανόνων αναφορικά με τη χρήση του κόμματος δεν θα έπρεπε να είναι το μόνο σημείο προσοχής. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στο γεγονός ότι ναι μεν οι δευτερευούσες προτάσεις που λειτουργούν επιρρηματικά, είθισται να διαχωρίζονται από την κύρια με κόμμα, αλλα υπάρχει μία εξαίρεση: οι δευτερεύουσες προτάσεις  (ακόμα και αυτές που διαφαίνονται τυπικά επιρρηματικές)  δεν χωρίζονται με κόμμα όταν αποτελούν αντικείμενο ή υποκείμενο του ρήματος.

π.χ. Θέλω να έρθεις.

π.χ. Σε ρωτάω γιατί ήρθες!

 

Οι δευτερεούσες προτάσεις που χωρίζονται με κόμμα είναι οι εξής:

Αιτιολογικές προτάσεις (σύνδεσμοι: γιατί, επειδή, αφού, τι [ποιητικό] και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ως αιτιολογικοί σύνδεσμοι: καθώς, που, μια και κτλ.)

π.χ. Η μητέρα μάζεψε το φαγητό, επειδή τα παιδιά είχαν φάει στη γιαγιά τους.

π.χ.Τα ρούχα βρώμισαν , αφού έβρεχε όλη μέρα.

π.χ. Αγόρασα παγωτό γιατί πεινούσα.

 

⇒·Αποτελεσματικές/ συμπερασματικές (σύνδεσμοι: ώστε να, που να, για να, μια και [σε καθημερινή χρήση], εφόσον)

π.χ. Δεν θα αγοράσω το δώρο εγώ, ώστε να το αγοράσεις εσύ.

π.χ. Μίλησε του έτσι ώστε να σε καταλάβει.

 

Υποθετικές προτάσεις (σύνδεσμοι: (αν, εάν, άμα) και ανάλογες εκφράσεις: εφόσον, έτσι και, στην περίπτωση που κτλ.)

π.χ. Σε περίπτωση που η τράπεζα είναι κλειστή, θα σας δώσω εγώ λεφτά.

π.χ. Να τον δεις τώρα, μετά την εγχείρισή του, δεν θα τον γνωρίσεις!

 

Εναντιωματικές/ παραχωρητικές προτάσεις (σύνδεσμοι εναντιωματικοί: αν και, ενώ, μολονότι και με ανάλογες εκφράσεις:  αντί να, παρ’ όλο που, ακόμη κι αν, και ας, έστω κι αν κτλ.- παραχωρητικοί σύνδεσμοι: και αν, που να, ας κτλ.)

π.χ. Θα περάσεις να τον δεις, που να χαλάσει ο κόσμος.

π.χ. Αν και δεν τον ξέρω πολύ καλά, τον συμπαθώ.

π.χ. Μολονότι δεν είναι έχει πολλά λεφτά, πορεύεται αξιοπρεπώς.

 

Χρονικές προτάσεις (σύνδεσμοι: όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, όποτε, ώσπου, ωσότου και με λέξεις ή εκφράσεις αντίστοιχες : όσο, ό,τι, εκεί που, έως ότου, κάθε που κτλ.)

π.χ. Ανησυχούσε πολύ μέχρι να τον δει.

π.χ. Μέχρι που δεν έκλαιγε, ήταν καλά.

π.χ. Όταν τον φώναξα, ήρθε.

π.χ.  Πάνω που έλεγα να φύγω, ήρθε ο Κώστας.

π.χ. Δώστου αυτό το γράμμα όταν τον δεις.

 

Τελικές προτάσεις (σύνδεσμοι: για να, να)

π.χ.  Έφυγε νωρίς για να τον προλάβει.

π.χ. Της πήρε τα λεφτά, για να μην της τα επιστρέψει ποτέ.

 

Τροπικές προτάσεις (σύνδεσμοι: όπως, σαν, καθώς και με τις φράσεις: έτσι που, με τον τρόπο που, με τον ίδιο τρόπο που, όπως κι αν, με όποιο τρόπο κι αν)

π.χ. Η κατάσταση χειροτέρεψε, όπως το είχαν προβλέψει.

π.χ. Έχασε τόσα πολλά λεφτά με τον ίδιο τρόπο που τα κέρδισε.

π.χ. Γελούσε σαν να ήταν πάλι παιδί.

 

γ) Δευτερεύουσες προτάσεις οι οποίες ΔΕΝ χωρίζονται με κόμμα:

Πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις

Ολικής αγνοίας

π.χ. Με ρώτησε να φύγει ή όχι.

Μερικής αγνοίας

π.χ. Με ρώτησε ποιος ήταν αυτός.

 

Πλάγιες προτάσεις προσταγής  (μόριο: να)

π.χ. Σε παρακαλώ (να) μη μου μιλάς όταν γράφω!

 

Συμπληρωματικές προτάσεις που κυβερνώνται από ρήματα :

1. ειδικές προτάσεις (σύνδεσμοι: ότι, που)

π.χ. Μου ανακοίνωσε ότι παραιτήθηκε

(ΠΡΟΣΟΧΗ! Εκτός κι αν είναι επεξήγηση ή βρίσκεται πριν από την κύρια)

2. ενδοιαστικές προτάσεις (σύνδεσμοι: μήπως, μην, να μην, μην και)

π.χ. Φοβάμαι μη φύγει.

3. Αναφορικές προτάσεις εξαρτημένες

π.χ. Απέλυσαν τους καθηγητές και τις καθηγήτριες οι οποίοι έκαναν απεργία.

π.χ. Ο διεθυντής έδωσε αποβολή στην κοπέλα που τον κορόιδεψε.

π.χ. Η κοπέλα που έφυγε ήθελε να σου μιλήσει.

4. Αναφορικές προτάσεις ελεύθερες

π.χ. Θα πάρω μαζί μου όποιον θέλει να έρθει.

π.χ. Πρέπει οπωσδήποτε να του μιλήσω.

ΠΡΟΣΟΧΗ!

Οι ελεύθερες αναφορικές προτάσεις μπορούν να εισάγουν επιρρηματικές προτάσεις. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να εισαχθεί κόμμα.

π.χ. Σε όποιο καφενείο πας, θα ακούσεις την ίδια συζήτηση.

π.χ. Όσα ψάρια κι αν μου φέρεις, τόσα θα σου πληρώσω.

π.χ. Από όπου περάσεις, σου χαμογελούν.

5. Βουλητικές (σύνδεσμος: να)

π.χ. Θέλω να φύγω.

 

δ) Άλλες περιπτώσεις

Σε αυτό το σημείο θα αναφερθούν συχνές εκφράσεις της Ελληνικής και η χρήση τους.

είτε… είτε/ ούτε… ούτε…/ ή …

π.χ. Είτε θα φύγεις είτε θα μείνεις!

π.χ. Ή θα πας ή όχι!

αλλά:

π.χ. Ούτε θες να φάς, ούτε θες να πιεις, ούτε θες να ξαπλώσεις…

π.χ. Είτε το άσπρο φόρεμα διαλέξεις, είτε το μαύρο, είτε το ροζ, έμενα μου κάνει το ίδιο!

αλλά

π.χ. Αγόρασα πολλά λαχανικά αλλά και φρούτα.

αλλά:

π.χ. Οχι μόνο δεν ήρθε στα γενέθλια, αλλά δεν έστειλε κι ούτε ένα χρόνια πολλά! [ισχυρή αντίθεση]

δηλαδή

π.χ. Ο κώδικας δημοσιογραφικής δεοντολογίας, δηλαδή, το σύνολο των κανόνων που ρυθμίζουν…

όσο… τόσο…

π.χ. Όσο πιο πολλά ζητάς, τόσο λιγότερα θα σου δίνω.

και (παρά το γεγονός ότι συνδέει δύο προτάσεις παρατακτικά, όταν παρεμβάλλεται μεταξύ αυτών μία δευτερεύουσα πρόταση, τότε τις διαχωρίζουμε με κόμμα)

π.χ. Το ζήτημα θα αναλυθεί εκτενώς και, αφού παρουσιαστούν οι βασικές πλευρές του, θα συναχθούν τα βασικά συμπεράσματα. (παρεμβάλλεται δευτερεύουσα χρονική πρόταση)

δυστυχώς/ ευτυχώς

π.χ. Δυστυχώς, πάλι απέτυχε στις εξετάσεις του.

 

Σε αυτό το σημείο ολοκληρώθηκε η τρίτη και τελευταία ενότητα του ζητήματος των Σημείων Στίξης. Το παραπάνω άρθρο βασίστηκε σε ποικίλα βοηθήματα (π.χ. Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας – David Holton, Peter Mackridge, Ειρήνη Φιλιππάκη – Warburton, εκδ. Πατάκη) έτσι ώστε να συναχθούν οι εγκυρότεροι κανόνες. Στην περίπτωση του κόμματος, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω πολλές φορές, θα πρέπει πάντα να υπενθυμίζεται η ρευστότητα του χαρακτήρα του.

Τα σημεία στίξης (μέρος δεύτερο)

της Νικολέτας Καρίκα

Τα σημεία στίξης (μέρος δεύτερο)

Το παρόν κείμενο αποτελεί τη συνέχεια του προηγούμενο άρθρου «Τα σημεία στίξης (μέρος πρώτο)». Στην προηγούμενη ενότητα αναλύθηκαν ως προς τα χαρακτηριστικά και τη χρήση τους η τελεία , η άνω τελεία, το θαυμαστικό, η άνω και κάτω τελεία και οι παρενθέσεις. Σε αυτή την ενότητα θα παρουσιαστούν  η πλάγια γραμμή (/), τα αποσιωπητικά (), οι αγκύλες ([]), η μονή και η διπλή παύλα () (-…-) , τα εισαγωγικά («») αλλά και το ερωτηματικό (;).

 

Πλάγια γραμμή (/)

Η πλάγια γραμμή χρησιμοποιείται:

  • Για να δηλώσει διάζευξη.

Π.χ. Όλοι οι φοιτητές/ φοιτήτριες που επέλεξαν το μάθημα της θεατρολογίας καλούνται να συγκεντρωθούν στο αμφιθέατρο Α.

  • Για να ενώσει δύο λέξεις με παρεμφερή σημασία.

Π.χ. Οι διαθρωτικές λέξεις μπορούν να δηλώνουν και επεξήγηση/ διασάφηση.

 

Αποσιωπητικά ()

Τα αποσιωπητικά χρησιμοποιούνται

  • Όταν μία πρόταση είναι ατελής.
  • Από τους συγγραφείς για να προκαλέσουν έκπληξη στον αναγνώστη (συνήθως στην κατακλείδα ή στο τέλος μιας φράσης)

Π.χ. Τελικά οι πρωταγωνιστές σκότωσαν τον δολοφόνο. Ανακουφισμένοι κίνησαν για το αυτοκίνητο, ξέροντας πια ότι ήταν ασφαλείς. Η Δήμητρα  προχωρώντας με αργό βήμα, έριξε μια τελευταία ματιά στο μέρος που της χάραξε για πάντα τη ζωή. Πήρε μια βαθιά ανάσα. Το βλέμμα της πλανήθηκε στο τοπίο.  Ξαφνικά ένιωσε το αίμα της να παγώνει. Ο δολοφόνος είχε εξαφανιστεί…

  • Για να εκφραστεί προβληματισμός αναφορικά με ένα συμβάν το οποίο πιθανώς συνοδεύεται από μία αίσθηση απογοήτευσης ή ντροπής.

Π.χ. Ο δάσκαλος ζήτησε να μας δει ιδιαιτέρως… πιστεύει πως πρέπει να συζητήσουμε πολύ σοβαρά για τον Μιχαλάκη.

  • Για να δηλώσουν συγκίνηση, περιφρόνηση, συμπάθεια, απειλή, επιφύλαξη, σεβασμό.

Π.χ. Ξόδεψε όλο τον μισθό της για να βοηθήσει τα αδέσποτα σκυλάκια…

Προσοχή!

Τα αποσιωπητικά είναι πάντοτε τρεις τελείες και όχι περισσότερες.

 

Αγκύλες ([])

Οι αγκύλες χρησιμοποιούνται:

  • Για να εισάγουμε νέα παρένθεση μέσα σε παρένθεση.

Π.χ. [επειδή πάντα βασιζόμουν στην ευγένεια των ξένων! (Τ. Ουίλιαμς)]

 

Παύλα (μονή η διπλή ) () (-…-)

Η παύλα χρησιμοποιείται:

  • Για να δηλωθεί μια απότομη μεταβολή στη ροή του λόγου.

Π.χ. Σωστά! Συνηθίζεται άλλωστε να κυκλοφορείς με γούνα για να διαδηλώσεις για τα δικαιώματα των ζώων – κάγχασα εγώ.

  • Για να απομονωθεί μια λέξη/ πρόταση από την υπόλοιπη, συνήθως , αποτελώντας παράδειγμα ή επεξήγηση.

Π.χ. Με αυτή του την πράξη – να θυσιαστεί για να σώσει την πατρίδα του- κατάφερε να μείνει στην ιστορία ως ένας από τους πιο ένδοξους ήρωες.

  • Ύστερα από τελεία, όταν προτίθεται να δηλωθεί μία μεγάλη παύση.
  • Για να δηλώσει ότι μια πρόταση είναι ελλιπής.
  • Για να εισάγει ένα νέο πρόσωπο στο πλαίσιο ενός διαλόγου.

Π.χ. –Πώς σε λένε;

        –Πέτρο!

Προσοχή!

Η παύλα (–) δεν θα πρέπει να συγχέεται με το ενωτικό () το οποίο χρησιμοποιείται για να δηλώσει τον χωρισμό μιας λέξης στο τέλος μιας γραμμής ή για να ενώσει δύο λέξεις π.χ. παιδί-θαύμα.

 

Εισαγωγικά («»)

Τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται:

  • Για την παράθεση μεμονωμένων φράσεων/ λέξεων στο κείμενο
  • Για να δηλώσουν τη μεταφορική χρήση μίας πρότασης.
  • Για την αυτούσια παράθεση λόγων κάποιων προσώπων.

Π.χ. Ο Σωκράτης είπε «Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα»

  • Για την παράθεση αποφθεγμάτων

«Να αγαπάς όσους σε αγαπούν» λένε…

  • Για την απόδοση επιστημονικής ορολογίας.

Π.χ. Είναι σημαντική η διάκριση μεταξύ «σημαινόμενου» και «σημαίνοντος».

  • Για να δηλωθούν τίτλοι βιβλίων, εφημερίδων, άρθρων κ.λ.π. .

Π.χ. Το «Έγκλημα και τιμωρία» είναι ένα από τα πιο διάσημα έργα του Ντοστογιέφσκι.

  • Για να εισάγουν ευθύ λόγο στη μέση μιας παραγράφου.

Π.χ. «Εγώ πάντως θα έρθω» είπε η Μαρία.

Προσοχή!

Τα εισαγωγικά μπορούν να αντικαθίστανται από διπλά αντεστραμμένα κόμματα (‘’ ,, ή ‘’ ‘’ ) τα οποία χρησιμοποιούνται και όταν πρόκειται να δηλωθεί ευθύς λόγος μέσα σε ευθύ λόγο ο οποίος ήδη περικλείεται σε εισαγωγικά.

Π.χ. «Μην μου λες ‘‘πήγαινε στο δωμάτιό σου!’’» φώναξε ο Παντελής.

 

Ερωτηματικό (;)

Το ερωτηματικό χρησιμοποιείται:

  • Στις ερωτηματικές προτάσεις.
  • Σε ρητορικές ερωτήσεις.
  • Μέσα σε παρενθέσεις για να δηλωθεί έκπληξη, ειρωνεία, σαρκασμό, αμφιβολία, επιφύλαξη.

Π.χ. Είπε ότι αυτή τη φορά θα πλένει τα πιάτα (;).

 

Σε αυτό το σημείο ολοκληρώθηκε η παρουσίαση των σημείων στίξης της Ελληνικής. Σε επόμενο άρθρο θα αναλυθεί η περίπτωση του κόμματος [ Πότε βάζουμε κόμμα; ] .

 

 

 

 

 

 

Τα σημεία στίξης (μέρος πρώτο)

[]

της Νικολέτας Καρίκα       Εικόνα16

       Τα σημεία στίξης είναι σύμβολα που χρησιμοποιούνται στον γραπτό λόγο και αποσκοπούν στην ορθότερη κατανόησή του. Δηλώνουν παύσεις, επιτονισμό και προσδιορίζουν νοηματικές σχέσεις έτσι ώστε ο αναγνώστης να εντοπίσει ορθότερα τις προθέσεις του συγγραφέα και να κατανοήσει το μήνυμα που επιθυμεί να μεταδώσει ο πομπός.

      Στην Ελληνική η στίξη ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα, δηλαδή, χρησιμοποιεί την τελεία (.), το κόμμα (,), την άνω και κάτω τελεία (:), τις παρενθέσεις (()) και το θαυμαστικό (!). Ωστόσο, η χρήση της άνω τελείας (·) εντοπίζεται μόνο στη γλώσσα μας αλλά έχει την ίδια χρήση με το ημίκολο των υπόλοιπων ευρωπαϊκών γλωσσών (;).

Παρακάτω παρουσιάζονται τα σημεία στίξης ως προς τα χαρακτηριστικά τους και τη σωστή χρήση τους.

Τελεία (.)

Η τελεία χρησιμοποιείται:
☺ στο τέλος μιας πρότασης.
π.χ. Ο κυνηγός ήρθε.
☺ στην απόδοση μιας συντομογραφίας.
π.χ. μ. Χ. αντί για μετά Χριστόν
για να χωρίζει αριθμούς μεγαλύτερους των τριών ψηφίων.
π.χ. 3.187
στη δήλωση της ώρας.
π.χ. 18.45

Η τελεία δεν χρησιμοποιείται:
⊗ Σε τίτλους περιοδικών, άρθρων, βιβλίων και εφημερίδων.
⊗Σε επικεφαλίδες ή επιγραφές.
⊗Σε χρονολογίες.

Άνω τελεία (·)

Η άνω τελεία (ή άνω στιγμή) χρησιμοποιείται:
☺ για να χωρίζει ομάδες προτάσεων τη μία από την άλλη.
π.χ. Αντί να αποτελεί γέφυρα που ενώνει τους λαούς, μετατρέπεται σε αδιαπέραστο τοίχος· αντί να αποτελεί μια διέξοδο απέναντι στα βάρη της καθημερινότητας, προσθέτει μεγαλύτερο φορτίο.
☺ πριν από μία πρόταση που επεξηγεί ή αντιτίθεται στην προηγούμενή της.
π.χ. Αυτό δεν ήταν σχέση· αγώνας δρόμου ήταν.
☺ στο τέλος ημιπεριόδου, όταν το νόημα δεν έχει ολοκληρωθεί.
π.χ. Διάβασα πολύ· τα κατάφερα.
Προσοχή!
Μετά την άνω τελεία ακολουθεί μικρό γράμμα και όχι κεφαλαίο.

Θαυμαστικό (!)

Το θαυμαστικό χρησιμοποιείται:
☺ στο τέλος μια πρότασης που εκφράζει θαυμασμό, έκπληξη, χαρά, ελπίδα, θλίψη, συγκίνηση, ενθουσιασμό, ειρωνεία, αποδοκιμασία, ευχή, προσφώνηση, προσταγή, προτροπή, έμφαση, φόβο.
π.χ. Πέτυχα στις Πανελλήνιες! (χαράς, ενθουσιασμός)
Θα τα καταφέρεις! (ελπίδα)
Να ζήσετε! (ευχή)
Πόσο θλιβερό! (θλίψη)
Αίσχος! (αποδοκιμασία)
☺ μέσα στην πρόταση μετά από μια επιφωνηματική φράση.
π.χ. «Ήρθες τελικά!» αναφώνησε με έκπληξη.
☺ μέσα σε παρένθεση για να εκφράσει έκπληξη ή δυσπιστία αναφορικά με μια πληροφορία που μεταδόθηκε.
π.χ. Είπε ότι θα ερχόταν στην ώρα του (!). (δυσπιστία)

Άνω και κάτω τελεία (:)

Η άνω και κάτω τελεία χρησιμοποιείται:
☺ για να εισάγει ευθύ λόγο.
π.χ. Ξαφνικά τον άκουσα να φωνάζει: «Επιτέλους, ήρθε!»
☺ για να εισάγει έναν κατάλογο πραγμάτων.
π.χ. Η σακούλα του περιείχε: λαχανικά, φρούτα, νερό και δύο σοκολάτες.

Παρενθέσεις (())

Οι παρενθέσεις χρησιμοποιούνται:
☺ για να απομονώσουν μία λέξη ή φράση η οποία εισήχθη εμβόλιμα στην πρόταση, μεταδίδει μία πρόσθετη πληροφορία και θα μπορούσε να παραλειφθεί.
π.χ. Ο αθλητής καθίσταται πλέον ένα πολύτιμο προσόν ή ανθρώπινο εργαλείο, το οποίο αγοράζεται και πωλείται (πολλές φορές με υπέρογκα ποσά) από μεγάλες αθλητικές οργανώσεις.
☺ για την απόδοση βιβλιογραφικών παραπομπών ή πηγών παραθεμάτων.
π.χ. Ο πυρήνας των βιομηχανικών περιοχών αποτέλεσε πόλο έλξης και ως προς τους πληθυσμούς αλλά και ως προς τις νέες επιχειρήσεις (Λεοντίδου 2013:215).
☺ για να προστεθεί ένας όρος σε μία ξένη γλώσσα.
π.χ. Το νέο πρότυπο ανθρώπου που διαμορφώθηκε (homo economicus) λειτουργούσε ορθολογιστικά, με γνώμονα τη διασφάλιση του κέρδους και το οικονομικό όφελος.
Προσοχή!
Εάν θέλουμε να απομονώσουμε ένα μέρος κειμένου το οποίο βρίσκεται σε παρενθέσεις, χρησιμοποιούμε αγκύλες.

      Σε επόμενο άρθρο [Τα σημεία στίξης (μέρος δεύτερο)] θα αναλυθούν τα υπόλοιπα σημεία στίξης (πλάγια γραμμή, αποσιωπητικά, αγκύλες, μονή και διπλή παύλα, εισαγωγικά, ερωτηματικό). Το κόμμα, λόγω της ιδιαιτερότητάς του και της περιπλοκότητας στη χρήση του, θα αναλυθεί σε ξεχωριστή ενότητα [Πότε βάζουμε κόμμα;].

Με πολύ αγάπη ή με πολλή αγάπη;

 

της Νικολέτας Καρίκα

pinakas 4

Η παραπάνω απορία έχει απασχολήσει ακόμα και φυσικούς ομιλητές της Ελληνικής. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι επειδή το επίθετο «πολύς –πολλή- πολύ» λειτουργεί συχνά ως επίρρημα.
Προκειμένου να λυθεί η απορία είναι σημαντικό να αναφερθούν ορισμένα βασικά στοιχεία γραμματικής φύσεως που θα διαλευκάνουν το ζήτημα.

Το επίθετο “πολύς -πολλή-πολύ” δεν ακολουθεί κάποιο ειδικό σχήμα κλίσης, αλλά αποτελεί μία ξεχωριστή κατηγορία κατά την οποία εντοπίζεται μία βασική ορθογραφική διαφορά: ο αρσενικός και ουδέτερος τύπος του επιθέτου αποδίδονται με ένα λ, ενώ ο θηλυκός τύπος έχει δύο λ.

1

2

Παρατηρήσεις:

-Οι τύποι της γενικής του αρσενικού και ουδέτερου τύπου του ενικού αριθμού είναι σε παρένθεση επειδή χρησιμοποιούνται σπάνια και σε επίσημο λόγο.

-Οι τύποι της κλητικής πτώσης δεν υπάρχουν.

– Ο τύπος του ουδέτερου στην ονομαστική και αιτιατική του ενικού δεν θα πρέπει να συγχέεται με το επίρρημα (πολύ).

Το επίθετο αυτό ανήκει στην κατηγορία των ποσοδεικτών. Οι ποσοδείκτες εκφράζουν ποσότητα χωρίς όμως να προσδίδουν ακριβή αριθμό.
Άλλοι ποσοδείκτες στην Ελληνική: όλος-η-ο, ολόκληρος-η-ο, αρκετός-ή-ο, κάμποσος-η-ο , λιγοστός-η-ο, ελάχιστος-η-ο, τόσος-η-ο, μπόλικος-η-ο, όσος-η-ο, υπόλοιπος-η-ο.

Τo “πολύς -πολλή -πολύ”, όπως και άλλα ποσοδεικτικά, μπορεί να χρησιμοποιείται με ή χωρίς ουσιαστικά:

α) Όταν προσδιορίζει κάποιο ουσιαστικό και συνεπώς, λειτουργεί ως επίθετο, συμφωνεί ως προς το γένος, τον αριθμό και την πτώση με αυτό.

Παραδείγματα:

Ήρθε πολύς κόσμος σήμερα στην εκδήλωση.

Έφαγα πολλές φράουλες.

Ο φούρναρης έφτιαξε πολλά καρβέλια.

Η Πέτρος δέχτηκε τις ευχές πολλών καλεσμένων για τα γενέθλιά του.

Η μητέρα έφτιαξε τα κουλουράκια με πολλή προσοχή.                                                                             

Έφαγε πολύ τυρί.

 

β) Ο τύπος του ουδέτερου ενικού του επιθέτου «πολύς-ή-ύ» (και ορισμένων άλλων ποσοδεικτικών) μπορεί να λειτουργεί και ως ποσοτικό επίρρημα. Σε αυτή την περίπτωση δεν κλίνεται και μπορεί να προσδιορίζει ρήματα, επίθετα, άλλα επιρρήματα και μετοχές.

Παραδείγματα:

Μου άρεσε πολύ.

Είναι πολύ όμορφο σκυλάκι.

Φάγαμε πολύ καλά.

Η Μαρία ήταν πολύ ενθουσιασμένη.

 

Συνοψίζοντας:

  • Όταν προσδιορίζεται κάποιο ουσιαστικό, όταν δηλαδή, το “πολύς-πολλή-πολύ” λειτουργεί ως ΕΠΙΘΕΤΟ ακολουθεί το ειδικό σχήμα κλίσης του (βλ. τον παραπάνω πίνακα με το σχήμα κλίσης).
  • Όταν όμως χρησιμοποιείται ως ΕΠΙΡΡΗΜΑ, δηλαδή, προσδιορίζει κάποιο ρήμα, επίθετο, άλλα επιρρήματα κτλ., δεν κλίνεται και μένει ως έχει (“πολύ”).

 

Συγκεντρωτικός πίνακας:

NEO

Μπορείτε να συμπληρώσετε τα κενά σωστά;

Με …………….(1) αγάπη, η μητέρα σου.
………………. (2) υπάλληλοι διαμαρτυρήθηκαν στην εταιρία για τις νέες ρυθμίσεις.
Ο δρόμος έχει …………… (3) λακούβες και χρειάζεται …………………….(4) προσοχή.
Είσαι …………………..(5) τυχερός άνθρωπος!
Ο Γιώργος ήταν τόσο …………………….. (6) εξοργισμένος και φώναζε για …………………. (7) ώρα παρά το γεγονός ότι στα διπλανά γραφεία οι άλλοι υπάλληλοι δούλευαν.
……………….. (8) γκρι σύννεφα γέμισαν τον ουρανό.
Όποιος ζητάει τα ……………………. (9), χάνει και τα λίγα.
Η φιλοζωική οργάνωση κατάφερε να σώσει ένα αδέσποτο κουταβάκι χάρη στην αξιέπαινη προσπάθεια …………………..(10) εθελοντών της πόλης.
Έφαγε …………………..(11) σούπα, παρόλο που δεν πεινούσε …………………….. (12).
Έφαγε ………………….(13) λίγη σαλάτα γιατί κάνει δίαιτα.
Τον χώρισε γιατί δεν άντεχε την …………………..(14) του γκρίνια.
Σε περιμένω ώρα ………………………. (15).


Απαντήσεις:
(1)πολλή (2)πολλοί (3)πολλές (4)πολλή (5)πολύ (6)πολύ (7)πολλή (8)πολλά (9)πολλά (10)πολλών (11)πολλή (12)πολύ (13)πολύ (14)πολλή (15) πολλή