Ο εκφυλισμός του αθλητικού ιδεώδους, τα αίτια και η αντιμετώπισή του

Ο όρος «αθλητισμός» υποδηλώνει την επίπονή και μακροχρόνια εξάσκηση του σώματος που αποσκοπεί στη δημιουργία ενός υγιούς και δυνατού κορμιού και παράλληλα στην καλλιέργεια των ηθικών και πνευματικών χαρισμάτων σε έναν άνθρωπο. Το αρχαιοελληνικό ρητό «νους υγιή εν σώματι υγιή» αντικατοπτρίζει πλήρως τη φιλοσοφία αυτή και συνάμα μαρτυρά την καταγωγή του. Το αθλητικό ιδεώδες, όπως η αρχαία Ελλάδα το διαμόρφωσε, αναπαριστά την αρμονική συνύπαρξη ψυχής και σώματος σε απόλυτη ισορροπία: Το άτομο διαπλάθει κορμί και χαρακτήρα με κίνητρο την ευγενή άμιλλα και τον σεβασμό προς τον συναθλητή, και τους ανθρώπους εν γένει, υποκινούμενο όχι από εγωιστικά εφαλτήρια, αλλά από την αγάπη για το ωραίο, εσωτερικά και εξωτερικά. Αιώνες μετά, το πολύτιμο δώρο που μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας κατάφερε να επιβιώσει. Παρά το γεγονός πως τα ιδανικά του αθλητισμού διασώθηκαν έως σήμερα, φαίνεται να απομακρύνονται από τις αρχικές επιταγές του, αλλοιώνοντας τον χαρακτήρα του και την πραγματική του φύση.

Είναι γεγονός πως φαινόμενα εκφυλισμού του αθλητικού ιδεώδους πληθαίνουν ολοένα και περισσότερο λαμβάνοντας σημαντικές διαστάσεις. Η κυριότερη έκφανση της νέας αυτής πραγματικότητας είναι η διάχυτη εμπορευματοποίηση του αθλητισμού και ο πρωταθλητισμός ως αυτοσκοπός: ο τρόπος που ο αθλητισμός,εν γένει, αντιμετωπίζεται, τον καθιστά ένα προϊόν εκμετάλλευσης το οποίο περιορίζεται στην προσφορά ενός «υπερθεάματος» και στη διασφάλιση των επιθυμητών οικονομικών απολαβών. Όπως είναι φυσικό, οι πρακτικές αυτές αλλοιώνουν όχι μόνο την πρωταρχική ουσία των αγωνιστικών δραστηριοτήτων, που εν ολίγοις συνοψίζεται στην αρχή «το παιχνίδι για τη χαρά του παιχνιδιού», αλλά και τη φύση και ταυτότητα του ίδιου του αγωνιζόμενου, ο οποίος υποκινείται πλέον από λανθασμένα κίνητρα, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία του με τη χρήση αναβολικών ουσιών και, τελικά, εμπορευματοποιώντας τον ίδιο του τον εαυτό. Ο αθλούμενος καθίσταται πλέον ένα πολύτιμο προσόν ή ανθρώπινο εργαλείο, το οποίο αγοράζεται, πωλείται (πολλές φορές με υπέρογκα ποσά) και καλείται να ανταποκριθεί στις αξιώσεις των διεθνών οργανώσεων για τη νίκη. Η χρησιμοποίηση αθλητών σε διαφημιστικές καμπάνιες αντανακλούν πλήρως τη νέα αυτή προσέγγιση περί αντικειμενοποίησης στο πεδίο αυτό και ταυτόχρονα, καλλιεργούν λανθασμένα πρότυπα στους νέους, οι οποίοι θαμπώνονται από  ακατάλληλα στερεότυπα που συνεχώς καλλιεργούν τα ΜΜΕ και προβαίνουν σε αντίστοιχες επιλογές διαμορφωμένες με λάθος κριτήρια.

Εξετάζοντας το παραπάνω φαινόμενο εμπορευματοποίησης του αθλητισμού και συσχετίζοντάς το με περιστατικά οικονομικών στοιχημάτων και με ζητήματα διασφάλισης του μέγιστου, στα πλαίσια του δυνατού, οικονομικού και μη κέρδους, δεν θα μπορούσε να μην απασχολήσει και η επίδραση τους στην κοινωνία. Όπως είναι φυσικό, η υψηλή δημοτικότητα των αθλητικών δραστηριοτήτων, τις καθιστά ιδανικά μέσα επίτευξης σκοπιμοτήτων εθνικής και πολιτικής φύσεως: τα τρέχοντα καθεστώτα, επικαλούμενα την έμφυτη ανάγκη των ανθρώπων ένταξής τους σε μία ομάδα ως ένα τρόπο αυτοπροσδιορισμού τους, κατευθύνουν το κοινό μετατρέποντάς το σε μια άβουλη μάζα, αποπροσανατολισμένη από τα τρέχοντα προβλήματα, που διοχετεύει τη δυσαρέσκειά της στον χώρο των γηπέδων και επιδεικνύει αν μη τι άλλο, ελλιπή αθλητική διαπαιδαγώγηση. Κατά αυτό τον τρόπο, αυξάνονται τα φαινόμενα χουλιγκανισμού στα περιβάλλοντα αυτά, αναπαράγοντας έναν φαύλο κύκλο στον οποίο οι άνθρωποι υιοθετούν έναν διαφορετικό κοινωνικό ρόλο, συχνά τον βαθύτερα καταπιεσμένο τους, πολλές φορές αντίθετο από την πραγματική τους ταυτότητα και καταφεύγουν σε άσκοπες, βίαιες πρακτικές οι οποίες ωστόσο, αδυνατούν να προσφέρουν την πολυπόθητη λύση στα αρχικά τους προβλήματα. Όπως είναι φυσικό, στο πλαίσιο αυτών των διαστρεβλωμένων συμπεριφορών, διαφοροποιείται με τη σειρά της και η ίδια η έννοια του «φιλάθλου»: Ο «φίλαθλος» παύει να είναι ένας υποστηρικτής μιας αθλητικής ομάδας που αγαπάει και παρακολουθεί συστηματικά τα αθλητικά δρώμενα. Αντιθέτως, υιοθετεί πρακτικές φανατισμού οι οποίες, με τον υπέρμετρο ζήλο που συνοδεύουν, συχνά καλλιεργούν εχθρικές συμπεριφορές και αισθήματα διχασμού μεταξύ των ανθρώπων σε εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο. Κατ’ αυτό τον τρόπο, ο αθλητισμός,.

Όπως είναι φυσικό, η απομάκρυνση από τις αξίες και τα ιδανικά του αθλητισμού καλλιεργεί μία προβληματική κουλτούρα, απόρροια της αντανάκλασης μιας εξίσου προβληματικής πραγματικότητας. Η παραγκώνιση του ορθού αθλητικού ιδεώδους και η θυσία τους στο βωμό του κέρδους, στερεί από τους ανθρώπους τις επακόλουθες ωφέλειές του. Συνεπώς, καθίσταται, αν μη τι άλλο, αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός του Ολυμπισμού και των αξιών του, τα οποία σχετίζονται κυρίως με την εκ νέου ιεράρχηση των αξιών και του γενικότερου προσανατολισμού των ανθρώπων προς νέες οδούς πνευματικού χαρακτήρα και όχι υλικού: κάθε ανάλογη εσωτερική επανάσταση ξεκινάει από το σχολείο και σχετίζεται άμεσα με ζητήματα παιδείας κατά την οποία θα καλλιεργηθεί μία υγιέστερη αντίληψη περί του αθλητικού ήθους έτσι ώστε αφενός να αμβλυνθούν φαινόμενα χουλιγκανισμού και αφετέρου να εμφυσηθεί η κατάλληλη αθλητική διαπαιδαγώγηση. Σε γενικές γραμμές, η πολιτεία και οι φορείς κοινωνικοποίησης οφείλουν να εξυγιάνουν το πεδίο αυτό απομακρύνοντας τυχόν πολιτικές και οικονομικές σκοπιμότητες και περιορίζοντας στο μέγιστο βαθμό την χρήση αναβολικών φαρμάκων. Σε κάθε περίπτωση, είναι απαραίτητη η γενικευμένη ορθή προσέγγιση του αθλητισμού.

Εξετάζοντας τις εκφάνσεις εκφυλισμού του αθλητισμού και της γενικότερης απομάκρυνσης από το αθλητικό ιδεώδες, δεν θα ήταν δύσκολο να προσεγγιστούν τα αίτια των ζητημάτων αυτών ως εύλογες αντανακλάσεις μιας τρέχουσας, προβληματικής πραγματικότητας. Στο πλαίσιο του αντικειμενικού κόσμου και του τρόπου με τον οποίο αυτός γίνεται αντιληπτός ο άνθρωπος καλείται να αναζητήσει διεξόδους που θα του επιτρέψουν να ζήσει σύμφωνα με την αληθινή του φύση. Το αθλητικό ιδεώδες γεννήθηκε ως έκφραση του σεβασμού της ανθρώπινης ζωής, της ευγενούς άμιλλας, του σωματικού κάλλους και τελικά της ειρήνης: κρίσιμα βήματα τα οποία οδηγούν προς τον εξευγενισμό της ψυχής του Ανθρώπου ο οποίος αγωνίζεται για τη δημιουργία ενός κόσμου στον οποίο δεν θα κυριαρχούν οι αντιπαραθέσεις, οι διακρίσεις και ο πόλεμος, αλλά αισθήματα σεβασμού, ισότητας και αλληλεγγύης έτσι ώστε να επιτευχθεί τελικά αυτό το οποίο οι πρόγονοί μας υποστήριξαν με πάθος, την προσέγγιση του Ωραίου, του Αγνού και του Αληθινού.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s