Τα σημεία στίξης (μέρος πρώτο)

[]

της Νικολέτας Καρίκα       Εικόνα16

       Τα σημεία στίξης είναι σύμβολα που χρησιμοποιούνται στον γραπτό λόγο και αποσκοπούν στην ορθότερη κατανόησή του. Δηλώνουν παύσεις, επιτονισμό και προσδιορίζουν νοηματικές σχέσεις έτσι ώστε ο αναγνώστης να εντοπίσει ορθότερα τις προθέσεις του συγγραφέα και να κατανοήσει το μήνυμα που επιθυμεί να μεταδώσει ο πομπός.

      Στην Ελληνική η στίξη ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα, δηλαδή, χρησιμοποιεί την τελεία (.), το κόμμα (,), την άνω και κάτω τελεία (:), τις παρενθέσεις (()) και το θαυμαστικό (!). Ωστόσο, η χρήση της άνω τελείας (·) εντοπίζεται μόνο στη γλώσσα μας αλλά έχει την ίδια χρήση με το ημίκολο των υπόλοιπων ευρωπαϊκών γλωσσών (;).

Παρακάτω παρουσιάζονται τα σημεία στίξης ως προς τα χαρακτηριστικά τους και τη σωστή χρήση τους.

Τελεία (.)

Η τελεία χρησιμοποιείται:
☺ στο τέλος μιας πρότασης.
π.χ. Ο κυνηγός ήρθε.
☺ στην απόδοση μιας συντομογραφίας.
π.χ. μ. Χ. αντί για μετά Χριστόν
για να χωρίζει αριθμούς μεγαλύτερους των τριών ψηφίων.
π.χ. 3.187
στη δήλωση της ώρας.
π.χ. 18.45

Η τελεία δεν χρησιμοποιείται:
⊗ Σε τίτλους περιοδικών, άρθρων, βιβλίων και εφημερίδων.
⊗Σε επικεφαλίδες ή επιγραφές.
⊗Σε χρονολογίες.

Άνω τελεία (·)

Η άνω τελεία (ή άνω στιγμή) χρησιμοποιείται:
☺ για να χωρίζει ομάδες προτάσεων τη μία από την άλλη.
π.χ. Αντί να αποτελεί γέφυρα που ενώνει τους λαούς, μετατρέπεται σε αδιαπέραστο τοίχος· αντί να αποτελεί μια διέξοδο απέναντι στα βάρη της καθημερινότητας, προσθέτει μεγαλύτερο φορτίο.
☺ πριν από μία πρόταση που επεξηγεί ή αντιτίθεται στην προηγούμενή της.
π.χ. Αυτό δεν ήταν σχέση· αγώνας δρόμου ήταν.
☺ στο τέλος ημιπεριόδου, όταν το νόημα δεν έχει ολοκληρωθεί.
π.χ. Διάβασα πολύ· τα κατάφερα.
Προσοχή!
Μετά την άνω τελεία ακολουθεί μικρό γράμμα και όχι κεφαλαίο.

Θαυμαστικό (!)

Το θαυμαστικό χρησιμοποιείται:
☺ στο τέλος μια πρότασης που εκφράζει θαυμασμό, έκπληξη, χαρά, ελπίδα, θλίψη, συγκίνηση, ενθουσιασμό, ειρωνεία, αποδοκιμασία, ευχή, προσφώνηση, προσταγή, προτροπή, έμφαση, φόβο.
π.χ. Πέτυχα στις Πανελλήνιες! (χαράς, ενθουσιασμός)
Θα τα καταφέρεις! (ελπίδα)
Να ζήσετε! (ευχή)
Πόσο θλιβερό! (θλίψη)
Αίσχος! (αποδοκιμασία)
☺ μέσα στην πρόταση μετά από μια επιφωνηματική φράση.
π.χ. «Ήρθες τελικά!» αναφώνησε με έκπληξη.
☺ μέσα σε παρένθεση για να εκφράσει έκπληξη ή δυσπιστία αναφορικά με μια πληροφορία που μεταδόθηκε.
π.χ. Είπε ότι θα ερχόταν στην ώρα του (!). (δυσπιστία)

Άνω και κάτω τελεία (:)

Η άνω και κάτω τελεία χρησιμοποιείται:
☺ για να εισάγει ευθύ λόγο.
π.χ. Ξαφνικά τον άκουσα να φωνάζει: «Επιτέλους, ήρθε!»
☺ για να εισάγει έναν κατάλογο πραγμάτων.
π.χ. Η σακούλα του περιείχε: λαχανικά, φρούτα, νερό και δύο σοκολάτες.

Παρενθέσεις (())

Οι παρενθέσεις χρησιμοποιούνται:
☺ για να απομονώσουν μία λέξη ή φράση η οποία εισήχθη εμβόλιμα στην πρόταση, μεταδίδει μία πρόσθετη πληροφορία και θα μπορούσε να παραλειφθεί.
π.χ. Ο αθλητής καθίσταται πλέον ένα πολύτιμο προσόν ή ανθρώπινο εργαλείο, το οποίο αγοράζεται και πωλείται (πολλές φορές με υπέρογκα ποσά) από μεγάλες αθλητικές οργανώσεις.
☺ για την απόδοση βιβλιογραφικών παραπομπών ή πηγών παραθεμάτων.
π.χ. Ο πυρήνας των βιομηχανικών περιοχών αποτέλεσε πόλο έλξης και ως προς τους πληθυσμούς αλλά και ως προς τις νέες επιχειρήσεις (Λεοντίδου 2013:215).
☺ για να προστεθεί ένας όρος σε μία ξένη γλώσσα.
π.χ. Το νέο πρότυπο ανθρώπου που διαμορφώθηκε (homo economicus) λειτουργούσε ορθολογιστικά, με γνώμονα τη διασφάλιση του κέρδους και το οικονομικό όφελος.
Προσοχή!
Εάν θέλουμε να απομονώσουμε ένα μέρος κειμένου το οποίο βρίσκεται σε παρενθέσεις, χρησιμοποιούμε αγκύλες.

      Σε επόμενο άρθρο [Τα σημεία στίξης (μέρος δεύτερο)] θα αναλυθούν τα υπόλοιπα σημεία στίξης (πλάγια γραμμή, αποσιωπητικά, αγκύλες, μονή και διπλή παύλα, εισαγωγικά, ερωτηματικό). Το κόμμα, λόγω της ιδιαιτερότητάς του και της περιπλοκότητας στη χρήση του, θα αναλυθεί σε ξεχωριστή ενότητα [Πότε βάζουμε κόμμα;].

Advertisements